Dossier Luchtkwaliteit

Veelgestelde vragen over luchtvervuiling

Veelgestelde vragen over luchtvervuiling

27 maart 2013

Luchtvervuiling is een onzichtbaar probleem. De lucht kan prachtig blauw zijn als de zon schijnt, maar toch kunnen de concentraties vervuilende stoffen ruim boven de normen voor gezonde lucht zijn. Je kunt het eenvoudigweg niet zien! Het is interessant om te weten hoe de luchtkwaliteit in jouw straat is.

Misschien heb je wel een vermoeden van de luchtkwaliteit omdat er veel verkeer is. Hier geven we meer uitleg over hoe je erachter komt wat er over jouw straat of buurt bekend is.

Geen zin in lezen? Bekijk de infographic over luchtvervuiling (pdf).

Hoe zit het met de luchtkwaliteit in mijn straat?

Luchtvervuiling is van veel factoren afhankelijk, zoals het weer (is het zonnig, de kracht en richting van de wind) en de hoeveelheid en soort verkeer. Daarom is het belangrijk om de luchtkwaliteit te meten.

Voor je eigen straat kun je kijken of er een meetpunt in de buurt is. Misschien hing één van onze meetpunten in 2015 in jouw buurt, of misschien woon je in de buurt van een meetstation van RIVM, GGD Amsterdam of DCMR.

Als er geen meetpunt in de buurt is, kun je kijken op de kaarten van de Atlas Leefomgeving. Daar vind je op postcodeniveau informatie over de lokale luchtkwaliteit gebaseerd op modelberekeningen. Er zijn kaarten van vier verschillende soorten vervuilende stoffen in de lucht:

Rechtsboven kun je bij locatie je postcode of adres invoeren zodat de kaart jouw omgeving weergeeft. Je kunt de zichtbaarheid van de kleuren aanpassen met het schuifknopje daaronder.

Onderaan de kaart staat een knop naar de 'kaartenbibliotheek'. Hier kun je aangeven ook andere kaarten te willen zien. Het is mogelijk om alle vervuilende stoffen op 1 kaart aan te geven. Dit geeft een beeld van de totale vervuiling.

Er is ook een app voor de smartphone beschikbaar die inzicht geeft in de luchtvervuiling in jouw omgeving. Deze app is ontwikkeld door het RIVM, GGD, DCMR en het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Download de app in de Google Playstore (Android) of Appstore (iOS).

Kun je op basis van deze links niet voldoende informatie vinden over jouw omgeving? Informeer dan bij je gemeente, bijv. bij de ambtenaar die verantwoordelijk is voor het luchtkwaliteitsbeleid.

> omhoog


Wat voor stoffen zitten er in de lucht?

In de lucht zitten ontzettend veel verschillende stoffen, zowel kleine deeltjes als gassen. Een deel daarvan is slecht voor onze gezondheid. Vooral stoffen die vrijkomen bij verbranding in (diesel)motoren, zoals ultrafijne deeltjes en roet, zijn schadelijk.

Er zijn in Nederland normen waaraan de luchtkwaliteit moet voldoen. Vooral de concentraties fijnstof en stikstofdioxide overschrijden die norm nogal eens. Maar ook onder de norm is de lucht niet gezond.

Fijnstof (PM) bestaat uit vele verschillende vaste stoffen die in de lucht zweven. De afkorting PM staat voor particulate matter, het toegevoegde cijfer is de maximale doorsnede van de deeltjes in micrometer. Hoe kleiner het cijfer, hoe kleiner het deeltje. Meestal wordt PM10 gemeten: dat zijn dus alle deeltjes met een doorsnede die kleiner is dan 10 micrometer. De deeltjes kleiner dan 0,1 micrometer noemen we ultrafijnstof. Grote deeltjes worden tegengehouden voor ze in je longen terecht komen. Kleinere deeltjes ultrafijnstof kunnen tot ver in je longen en zelfs je bloedbaan doordringen, waar ze ontstekingen veroorzaken. Roet is een van de schadelijkste componenten van (ultra)fijnstof. Roet ontstaat bij de (onvolledige) verbranding van brandstoffen en bestaat voornamelijk uit elementair koolstof.

Stikstofoxiden worden bij verbranding geproduceerd, vooral als deze bij hoge temperaturen verloopt, zoals in de motor van een auto. Stikstofdioxide (NO2) is ongezond: het leidt tot een kortere levensverwachting. Dat effect komt nog bovenop de gezondheidseffecten van bijvoorbeeld fijnstof. De concentratie stikstofdioxide wordt vaak gebruikt als een indicator voor alle luchtvervuiling die wordt uitgestoten door gemotoriseerd verkeer. Daarmee bedoelen we dat de hoeveelheid stikstofdioxide in de lucht vaak representatief is voor de totale schadelijkheid van de luchtvervuiling. Stikstofdioxide is makkelijker te meten dan roet of (ultra)fijnstof. Behalve dat ze zelf schadelijk zijn voor mens en dier, veroorzaken stikstofoxiden ook verzuring in de natuur.

> omhoog

Hoe ongezond is luchtvervuiling?

Leven in vervuilde lucht is slecht voor je gezondheid. Luchtvervuiling is in Nederland de derde doodsoorzaak, na roken en overgewicht. Wonen, werken of naar school gaan in vervuilde lucht heeft hetzelfde effect op je als het meeroken van sigaretten. Het is de veroorzaker van longaandoeningen, hart- en vaatziekten en kanker. Kwetsbare groepen zoals kinderen en ouderen, zijn extra gevoelig voor de effecten. Zo heeft luchtvervuiling nadelige effecten op zwangere vrouwen en het geboortegewicht van hun baby's. Kinderen die wonen of naar school gaan in de buurt van drukke wegen hebben vaker last van hun luchtwegen en vijf keer grotere kans op zwakke longen. 

Er wordt heel veel onderzoek gedaan naar de effecten van luchtvervuiling op de gezondheid van mensen. Uitgebreidere informatie vind je in ons informatieblad over luchtvervuiling en gezondheid.

> omhoog

Woon ik aan een rochelroute?

In september en oktober 2013 hebben wij met bezorgde bewoners op fietsroutes door de stad de concentraties ultrafijnstof in de lucht gemeten. Ultrafijnstof bestaat uit de allerkleinste vaste deeltjes in de lucht. Deze deeltjes zijn zo klein, dat ze door je longen heen in je bloedbaan terecht komen. Ze zijn het gevaarlijkste deel van de luchtvervuiling.

Uit de metingen blijkt dat je in het verkeer steeds wordt blootgesteld aan hoge concentraties ultrafijnstof. Dit meet je vooral als je in de buurt bent van vervuilende voertuigen, zoals scooters en oude diesels. Dus, eigenlijk is iedere straat waar veel vervuilend verkeer rijdt, een rochelroute.

> omhoog

Zijn er normen voor gezonde lucht?

De Europese Unie (EU) houdt toezicht op de luchtkwaliteit. Luchtvervuiling verplaatst zich over grote afstanden en is dus vaak deels afkomstig uit omliggende landen. Europa pakt dit probleem structureel aan door normen voor fijnstof en stikstofdioxide te stellen. Deze normen gelden al sinds 2005 (voor fijnstof) en 2010 (voor stikstofdioxide). Nederland heeft destijds uitstel gekregen voor het voldoen aan beide normen. Het uitstel voor de fijnstofnorm liep af op 1 juni 2011. Er wordt echter nog niet op alle locaties aan de normen voldaan. De norm voor stikstofdioxide is ingegaan op 1 januari 2015. Ook voor NO2 voorspelt het RIVM dat de norm niet gehaald wordt.

Helaas zijn deze normen niet streng genoeg om onze gezondheid te beschermen. Ook onder de officiële norm is de lucht vaak niet gezond.

Wat zijn de Europese normen?
Er zijn Europese normen voor fijnstof (PM10), voor NO2 en voor enkele andere gassen. Niet voor ultrafijnstof of roet (de meest ongezonde vorm van fijnstof).

Fijnstof (PM10)
Jaargemiddelde norm: 40μg/m³
Dagnorm: 50 μg/m³
(De dagnorm mag maximaal 35 keer overschreden worden)

Ultrafijnstof (PM2,5)
Jaargemiddelde norm: 25 μg/m³
(ultrafijnstof wordt nog weinig gemeten en in Nederland wordt hier ook (nog) geen beleid op gemaakt)

Stikstofdioxide (NO2)
Jaargemiddelde norm: 40 μg/m³
Uurnorm: 200 μg/m³
(maximaal 18 keer overschrijden)

Advies Wereldgezondheidsorganisatie
De WHO adviseert veel lagere concentraties fijnstof om een gezonde leefomgeving te garanderen. Zij adviseren 20 μg/m³ PM10 en 10 μg/m³ PM2,5. De helft van de EU-norm. Dus ook als de EU-normen worden gehaald, is de lucht in Nederland op veel locaties nog niet gezond.

> omhoog

Waar wordt de luchtvervuiling gemeten?

In Nederland wordt op ca. 100 locaties continu de luchtkwaliteit gemeten door o.a. het RIVM, de GGD Amsterdam en DCMR Rotterdam. De meetresultaten van deze meetstations zijn online te bekijken. Daarnaast zijn er ook niet continue meetpunten. Hieronder staat een lijstje waar deze meetpunten zich bevinden.van  Michiel Wijnbergh

Milieudefensie heeft in 2015 samen met lokale groepen op 58 plekken gedurende een jaar de concentratie stikstofdioxide gemeten. Stikstofdioxide geeft een goede indicatie van de luchtvervuiling door verkeer. De meetpunten zijn te vinden op de kaart.

> omhoog

Waar wordt de luchtvervuiling berekend?

De landelijke meetnetten worden gebruikt om het rekenmodel voor luchtkwaliteit te ijken. Dit rekenmodel heet de Monitoringstool. Alle meetresultaten vormen samen met cijfers over verkeer, de samenstelling van het wagenpark, congestiefactoren etc. de input voor het rekenmodel. In dit rekenmodel wordt voor een heleboel toetspunten, die o.a. naast alle hoofdwegen liggen, de luchtkwaliteit berekend. Hier kun je dus zelf bekijken hoe volgens het model de luchtkwaliteit in jouw straat is. Op de website van het NSL ga je naar tabblad “kaart NSL” en kiest daar bij "jurisdictie" jouw gemeente. Vink “rekenpunten” aan en dan zie je de berekeningen op de toetspunten.

> omhoog