english

Klimaatpsychologie: waarom doen we niks?

We lijken dat konijn wel. Verstijft in het licht van de koplampen van een naderende auto. Al sinds de Club van Rome (1968) weten we dat klimaatverandering ons bedreigt. Stapels onderzoeken sporen ons aan om nú in actie te komen. Maar we komen maar niet in beweging. Hoe komt dat?

Gedragsverandering

Het is heel moeilijk om gewoonten en gedrag te veranderen. Of het nu voor de samenleving is of voor jezelf. Ga maar na. Misschien neem je jezelf wel eens voor om vaker te sporten of om minder te drinken. Lukt dat dan makkelijk? Of überhaupt? Je verzint allerlei smoesjes om niet in actie te hoeven komen. Het doorbreken van patronen kost moeite, tijd en doet pijn.

In strijd met eigen overtuiging

Het is ook heel moeilijk om ideeën en overtuigingen te veranderen. Zeker als je daardoor gewoonten en gedrag moet aanpassen. We zijn geprogrammeerd met allerlei (culturele) normen en waarden. Die maken grotendeels wie we zijn. Ervan afwijken veroorzaakt een onaangename spanning. Vanuit jezelf. Maar ook omdat we kuddedieren zijn: we willen graag bij de groep horen.

Daarom zoeken we continu naar argumenten om onze overtuigingen te versterken en niet te hoeven veranderen. We vertellen onszelf dat we goed bezig zijn. Want we willen geen opvattingen hebben die bijvoorbeeld ons eigen gedrag afkeuren. Dit heet ook wel ‘cognitieve dissonantie’: de psychologische stress door het hebben van tegenstrijdige overtuigingen. Dit is een onprettig gevoel, dus passen we onze gedachtes aan om ze op 1 lijn te brengen. In het geval van klimaatverandering komt dit helaas vaak voor.

Klimaatverandering

Bij klimaatverandering spelen nog eens 5 lastige factoren mee:

  • Klimaatverandering raakt ons in Nederland (nog) niet vaak direct. En de gevolgen die we wel voelen zijn niet altijd nadelig (zoals warmere zomers).
  • De effecten van alles wat we doen om klimaatverandering te stoppen, zie je vaak pas (veel) later. Daardoor merk je zelf niet direct resultaat van je acties.
  • Klimaatverandering is zo groot, dat het onmogelijk lijkt om op te lossen. En in ieder geval niet in je eentje, dus begin je er niet eens aan.
  • Klimaatverandering is moeilijk te begrijpen en voor te stellen. Abstracte grafieken en cijfers geven de meeste mensen weinig inzicht in de impact die je kunt hebben door je gedrag te veranderen.
  • Onze hele samenleving is ingericht op consumeren en vervuilen. Ook is niet iedereen doordrongen van de noodzaak om klimaatverandering tegen te gaan. In die situatie is het lastig om verschil te maken.

Angst of hoop?

Wanneer komen mensen dan wél in actie? Sommigen proberen het met doemscenario's, alarmistische verhalen en leggen de nadruk op rampen. Hiermee proberen ze mensen te choqueren en wakker te schudden. Anderen denken juist dat een hoopgevend verhaal beter werkt: een verhaal dat oplossingen biedt en laat zien dat het anders kán.

Uit onderzoek blijkt dat een combinatie het beste werkt. En in ieder geval moet er een handelingsperspectief zijn: je kunt iets dóén (zoals: word lid van Milieudefensie). Ook werkt hoop en positiviteit bij de meeste mensen beter dan enkel angst en negativiteit. Vandaar de vrolijke foto boven dit artikel, met de volgende generatie en een windmolen op de achtergrond.

Complex onderwerp

Dit artikel gaat in vogelvlucht in op klimaatpsychologie. Lang niet alles is besproken. Het is een complex onderwerp en de wetenschap is nog volop in ontwikkeling. Heb je tips om dit artikel te verbeteren? Stuur dan een mailtje naar service@milieudefensie.nl. Graag onder vermelding van: klimaatpsychologie.

Wij stoppen CETA!

Dit najaar heeft Nederland de kans om het CETA-verdrag te stoppen. Als we dat niet doen, wordt de macht van multinationals nog veel groter. Ten koste van mens, dier, milieu en klimaat. Roep de Kamerleden nu op: stem CETA weg en kies voor onze toekomst!

Loading...