english

Nederlandse rechtszaak tegen Shell van groot internationaal juridisch belang

Op 11 oktober vindt in Den Haag de eerste zitting plaats in de hoofdzaak ('het pleidooi') in een unieke civiele rechtszaak van Milieudefensie en vier Nigeriaanse boeren tegen Shell, wegens jarenlange olievervuiling in drie dorpen in de Nigerdelta. Deze zaak kan internationaal gezien grote juridische gevolgen hebben. Daarbij speelt ook een andere zaak tegen Shell, de zaak 'Kiobel' in de Verenigde Staten, een grote rol. In die zaak vindt vandaag een cruciale zitting plaats, voor het Amerikaanse Supreme Court.

  • Precedentwerking: zaak kan tot meer transnationale zaken tegen multinationals leiden
  • Internationale gevolgen ook afhankelijk van andere Shellzaak ('Kiobel') in Verenigde Staten, waarin vandaag cruciale zitting plaatsvindt
  • VARA-special over het leven in rampgebied Nigerdelta op vrijdag 5 oktober op NL 2


Liesbeth Zegveld en Channa Samkalden van het Amsterdamse kantoor Böhler Advocaten, de advocaten van Milieudefensie en de boeren, klaagden in 2008 zowel Petroleum Development Company of Nigeria (SPDC - Shell's dochterbedrijf in Nigeria)  als Royal Dutch Shell  (het Nederlandse hoofdkantoor van Shell) aan. Dat maakt de rechtszaak uniek: het is voor het eerst dat een Nederlands bedrijf zich voor een Nederlandse rechtbank moet verantwoorden voor milieuschade in het buitenland. Ook is het de eerste keer dat het hoofdkantoor van een multinational op het Europese vasteland voor de rechter gedaagd wordt wegens schendingen van milieu- of mensenrechten in een ontwikkelingsland (1, 3).

De uitspraak wordt eind 2012 of begin 2013 verwacht. Hoewel het primaire doel van de zaak is dat Shell de problemen in die drie dorpen oplost en de gelekte olie opruimt, heeft deze rechtszaak mogelijk ook internationaal gezien grote juridische gevolgen.

Precedentwerking
Daarbij gaat het vooral om de mogelijke precedentwerking van de zaak. Als de Nederlandse rechter Shell inderdaad aansprakelijk stelt voor het niet (goed) opruimen van de olievervuiling in Nigeria, kan dat leiden tot meer transnationale rechtszaken. Slachtoffers van schendingen van milieunormen en mensenrechten door westerse multinationals zullen naar verwachting vaker hun heil gaan zoeken bij een civiele rechtbank in Nederland en mogelijk ook in andere EU-landen. Alleen al in Nigeria zijn honderdduizenden, zo niet miljoenen mensen het slachtoffer van olievervuiling, veroorzaakt door multinationale oliemaatschappijen (1). Behalve Shell gaat het om oliemaatschappijen zoals Total, ENI en Chevron. Conservatieve schattingen geven aan dat de totale schade door olievervuiling in Nigeria enkele tientallen miljarden euro's bedraagt (2).

De zaak Kiobel en de Nederlandse rechtszaak tegen Shell
Afhankelijk van de uitspraak van de zaak 'Kiobel' in de Verenigde Staten, waarin vandaag een cruciale zitting plaatsvindt, kan het internationale belang van de Nederlandse rechtszaak nog groter worden (3). Dat stelt de Nederlandse rechtsgeleerde Dr. Liesbeth Enneking, die onlangs aan de Universiteit Utrecht promoveerde op de groeiende rol van grensoverschrijdende aansprakelijkheidszaken ('foreign direct liability cases)' om maatschappelijk verantwoord ondernemen door multinationals te bevorderen:

De zaak Kiobel is in de Verenigde Staten aangespannen door de weduwe Kiobel, nabestaande van een van negen Nigeriaanse mensenrechtenactivisten (onder wie Ken Saro-Wiwa) die in 1995 door de Nigeriaanse militaire regering werden opgehangen na vreedzaam protest tegen Shell. Kiobel houdt Shell medeverantwoordelijk voor de executie van haar man en ging niet, zoals de overige nabestaanden, in 2009 akkoord met een schikkingsvoorstel van Shell. Shell probeert nu -gesteund door onder meer de Nederlandse, Britse en Duitse regering- om de wetgeving waarop de claim van Kiobel is gebaseerd (Alien Tort Statute) buiten werking gesteld te krijgen. Als de oliegigant daarin slaagt, hebben straks niet alleen de weduwe Kiobel, maar ook vele andere toekomstige slachtoffers niet langer de mogelijkheid om in de Verenigde Staten genoegdoening te krijgen voor de schending van internationale milieunormen en mensenrechten die buiten de Verenigde Staten zijn begaan door multinationals die in de Verenigde Staten gevestigd zijn (4).

De kans is groot dat slachtoffers van dergelijke schendingen door westerse multinationals in dat geval hun recht in toenemende mate in Europa proberen te gaan halen. Als de Nederlandse rechter straks  bepaalt dat het Nederlandse hoofdkantoor van Shell verantwoordelijk is voor misstanden in de drie dorpen in de zaak van Milieudefensie c.s., zal de kans groeien dat ze dat ook daadwerkelijk gaan doen.

"Deze zaak is voor heel veel mensen wereldwijd van belang," stelt campagneleider Geert Ritsema van Milieudefensie vanuit Nigeria, waar hij bezig is met de laatste voorbereidingen voor de zitting van 11 oktober: "Hopelijk zorgt de juridische route die Milieudefensie heeft gekozen ervoor dat niet alleen vier mensen in de Nigerdelta een beter leven krijgen, maar dat die kans ook groter wordt voor duizenden van hun landgenoten én miljoenen mensen wereldwijd die nu vaak rechteloos zijn tegenover machtige en soms nietsontziende multinationals."

Juridische trucs

Advocaat Channa Samkalden van Böhler Advocaten wijst op de praktijk van moederbedrijven van multinationals die zich via juridische trucs proberen te onttrekken aan de verantwoordelijkheid voor hun dochterondernemingen. Samkalden: "Die papieren constructie komt niet overeen met de werkelijkheid in dit globaliserings- en internettijdperk, waarin moederbedrijven - en zeker Shell - hun dochters vaak heel precies aansturen. Als de uitspraak van de Nederlandse rechter voor mijn cliënten positief uitvalt, wordt in dat opzicht een belangrijk precedent geschapen."

'Hallo wereld, hier olieramp'

Op vrijdag 5 oktober om 21:15 is op Nederland 2 de special 'Hallo Wereld, hier olieramp' te zien die VARA's Vroege Vogels samen met Milieudefensie heeft gemaakt. Daarin reizen 3 'gewone' Nederlanders rond in de door olie vervuilde Nigerdelta, spreken met bewoners en maken zo mee hoe het is om te leven in een rampgebied: http://vroegevogels.vara.nl/Nigeria-schoon.1035.0.html

Meer informatie:

  • De vier Nigeriaanse eisers in de zaak zijn voorafgaand aan de zitting op afspraak (via persvoorlichting) beschikbaar voor interviews vanaf dinsdag 9 oktober
  • Campagneleider Geert Ritsema is nu de Nigerdelta en (via persvoorlichting beschikbaar voor telefonisch commentaar en/of vragen per mail, en na terugkomst op 9 oktober voor interviews
  • Media die de zitting op 11 oktober bij willen wonen kunnen zich aanmelden bij de rechtbank in Den Haag. Voor filmen in de rechtszaal gelden speciale voorwaarden, de persrechters kunnen hierover meer informatie geven
  • Milieudefensie heeft beeldmateriaal (foto en video van print/uitzendkwaliteit) uit de Nigerdelta beschikbaar voor media, evenals foto's  (drukwerkkwaliteit) van de belangrijkste spelers in de zaak

    voetnoten


(1) In Nigeria worden door slachtoffers van olievervuiling jaarlijks honderden rechtszaken gevoerd. In 2010 liepen er tegen Shell zelfs duizend. Veel van deze rechtszaken lopen echter vast in het inefficiënte en corrupte Nigeriaanse rechtssysteem. Bovendien worden de vonnissen vaak niet of niet adequaat uitgevoerd en zijn de toegekende schadevergoedingen -als ze al worden uitgekeerd- verre van toereikend.

(2)  IUCN/CEESP 2006. Niger Delta Natural Resource Damage Assessment and Restoration Project - Phase I Scoping Report. May 31, 2006. Report from the IUCN Commission on Environmental, Economic, and Social Policy

(3) Naast de Kiobel zaak in de VS loopt ook in Engeland een rechtszaak tegen Shell vanwege olievervuiling in Nigeria. Deze zaak is aangespannen door 11.000 bewoners van de Bodo-gemeenschap in de Nigerdelta, in samenwerking met het Londense advocatenkantoor Leigh Day. Deze zaak richt zich alleen op de Nigeriaanse dochtermaatschappij van Shell en niet op moederbedrijf Royal Dutch Shell. In de Bodo-zaak heeft Shell erkend dat de lekkages die in de zaak aan de orde komen zijn veroorzaakt door slecht onderhoud, maar er woedt nog een strijd over de hoeveelheid olie die daarbij is weggelekt. Shell spreekt van 1680 vaten, terwijl het volgens de Bodo gemeenschap en hun advocaten gaat om 60 keer zoveel olie. Zie verder: http://www.leighday.co.uk/News/2012/March-2012/11,000-Nigerians-sue-Shell-in-London-Courts

(4) De Alien Tort Statute is een uit 1789 daterende Amerikaanse wet die de afgelopen decennia door slachtoffers uit met name ontwikkelingslanden  is gebruikt om in de VS gevestigde bedrijven die in het buitenland betrokken waren bij schendingen van het internationaal recht  aansprakelijk te stellen.

Loading...