Dossier Veevoer

Wist je dit al over soja?

Foto: Both Ends

Wist je dit al over soja?

04 maart 2011

Wil je meer weten over de problemen rond veevoer-soja en de oplossingen die wij voor ogen hebben? Hier vind je veelgestelde vragen mét onze antwoorden.

 

 

De problemen met soja

1. Wat is er eigenlijk mis met soja?
2. Waar wordt soja voor gebruikt?
3. Nederland is toch een klein landje? Onze rol zal dus wel meevallen?
4. Hoeveel ruimte neemt al die soja in beslag?
5. Hoeveel oerwoud wordt er precies gekapt voor ons vlees?
6. Sojateelt is toch goed voor de werkgelegenheid in Zuid Amerika?
7. Welke sociale misstanden komen er voor in de Zuid-Amerikaanse sojateelt?
8. Welke natuur wordt precies bedreigd?
9. Is de sojateelt niet keihard nodig om de wereld te voeden?
10. Naast soja importeren we toch ook mais als veevoer?
11. Als je soja gaat verbouwen in Europa, verplaats je dan niet gewoon het probleem?

Onze oplossingen

1. Wat vindt Milieudefensie dat er moet gebeuren?
2. Welke Europese gewassen zijn een alternatief voor soja?
3. Kun je met de Europese gewassen wel in de behoefte van de markt voorzien?
4. Bestaat er ook verantwoorde soja?
5. Biologisch vlees, is dat ook slecht voor het oerwoud?
6. In vleesvervangers zit toch ook vaak soja? Is dat dan niet slecht voor het Amazonewoud?

Campagne 'Allemaal Lokaal'

1. Wat gaat Milieudefensie doen in de campagne Allemaal Lokaal?
2. Wat gaan jullie met de handtekeningen doen?
3.
Wanneer is een pilot volgens Milieudefensie geslaagd?
4. Jullie werken samen met zowel gangbare als biologische boeren. Hoe zit dat? 
5. Hoe controleren jullie het productieproces van de boer?
6. Is dit het zoveelste keurmerk?
7.
Is er al een eerste pilot gelanceerd?
8. Komen er meer pilots?

Banner AL nieuw 500 2

De problemen met soja

1. Wat is er eigenlijk mis met soja?

De meeste soja komt uit Zuid-Amerikaanse landen. Daar gaan, voor de teelt van soja, enorme stukken tropisch bos en unieke savannes tegen de vlakte. Soja is daarmee een hoofdoorzaak van ontbossing en het uitsterven van dieren en planten geworden.

Kinderen in ParaguayDe uitbreiding van de plantages gaat bovendien gepaard met gedwongen landonteigening en grove schending van mensenrechten. Mensen verliezen hun land en daarmee hun werk én hun voedselvoorziening.

< omhoog

2. Waar wordt soja voor gebruikt?

In Nederland wordt bijna alle soja gevoerd aan varkens, kippen en koeien. Sojabonen bestaan uit twee voedingscomponenten: soja-olie en sojameel. Het meel dient als eiwitrijk diervoer. Soja-olie wordt  gebruikt voor menselijke voeding en steeds vaker als biobrandstof ter vervanging van fossiele brandstof. Een klein deel van de sojabonen wordt verwerkt tot een heel scala aan producten: van vleesvervangers tot ketjap en van  wasmiddelen tot make-up.

< omhoog

Meer dan 3500 mensen stuurden vroegen hem dit al

3. Nederland is toch een klein landje? Onze rol zal dus wel meevallen?

Nederland is na China de grootste importeur van soja. Ieder jaar komt via onze havens zo'n negen miljoen ton soja binnen. De waarde hiervan bedraagt ongeveer 4 miljard euro. Ruim twee derde hiervan wordt direct weer geëxporteerd. De Nederlandse veehouderij gebruikt ongeveer 2,1 miljoen ton soja als veevoer.

< omhoog

4. Hoeveel ruimte neemt al die soja in beslag?

Voor de productie van vlees, zuivel en eieren in Nederland is ruim 1 miljoen voetbalvelden aan sojaplantages nodig. Van onze vlees, zuivel en eieren wordt een groot deel geëxporteerd. Veel soja wordt direct na import verwerkt en ook weer geëxporteerd. In totaal gaat om een gebied dat bijna net zo groot is als Nederland (3,1 miljoen hectare om precies te zijn).

< omhoog

5. Hoeveel oerwoud wordt er gekapt voor ons vlees?

Doordat de vraag naar soja toeneemt, is er steeds meer landbouwgrond nodig. Om ruimte te maken voor nieuwe landbouwgrond, worden er in Zuid-Amerika jaarlijks miljoenen hectares bos gekapt. Alleen al in de Amazone gaat het om ruim 600.000 hectare per jaar. Het ontboste gebied wordt vaak gebruikt voor veehouderij en uiteindelijk voor de oprukkende sojateelt.

< omhoogBrazilie sojaveld

6. Sojateelt is toch goed voor de werkgelegenheid in Zuid-Amerika?

In de grootschalige sojateelt zijn gemiddeld één tot twee werknemers nodig voor 400 hectare. Terwijl de kleinschalige landbouw op diezelfde 400 hectare genoeg werk oplevert voor tachtig mensen. De oprukkende sojateelt leidt zo tot een toename van de werkloosheid. Mensen die hun land en werk verliezen trekken meestal naar de sloppenwijken in de grote steden, het platteland loopt leeg.

< omhoog

7. Welke sociale misstanden komen er voor in de Zuid-Amerikaanse sojateelt?

Uitbreiding van de sojateelt leidt regelmatig tot gewelddadige conflicten met lokale gemeenschappen of inheemse volkeren, waarbij soms zelfs doden vallen. Land wordt in gebruik genomen door illegaal bos te kappen en eigendomspapieren te vervalsen. Mensen worden onder druk gezet om hun land te verkopen. En door grove nalatigheid bij het gebruik van landbouwgif worden mensen en hun vee vergiftigd. Ook komt moderne slavernij voor. Arbeiders worden gedwongen te werken om ‘voorschotten’ in de vorm van voedsel, drank en sigaretten terug te betalen.

< omhoog

8. Welke natuur wordt precies bedreigd?

OerwoudHet Amazonewoud herbergt de grootste verscheidenheid aan soorten ter wereld. In het tropisch regenwoud staat op één hectare grond (twee voetbalvelden) wel twee- tot driehonderd verschillende boomsoorten. Het regenwoud is hard nodig om broeikasgassen om te zetten in zuurstof.

De Cerrado is de meest soortenrijke savanne ter wereld. Er leven unieke zoogdieren zoals de reuzenmiereneter, de capibara, het reuzengordeldier en de jaguar. Beide gebieden worden in een hoog tempo vernietigd door de uitbreidende sojateelt.

In Paraguay staat de Chaco onder druk. Dit is een droog bosgebied in Brazilië, Bolivia en Paraguay. Er zijn plannen om de sojateelt in de Chaco met twee miljoen hectare uit te breiden, ten koste van het unieke bosgebied.

< omhoog

9. Is de sojateelt niet nodig om de wereld te voeden?

De soja die in Zuid-Amerika wordt verbouwd is bestemd voor de export naar Europa en Azië. De grote sojaproducenten verdienen hieraan maar voor de lokale bevolking neemt de voedselzekerheid af. Doordat er veel landbouwgrond in beslag wordt genomen door soja komt de lokale voedselproductie onder druk te staan. Er blijft steeds minder ruimte over voor mensen om hun eigen voedsel te produceren. Mensen in Zuid-Amerika moeten daardoor steeds meer betalen voor hun dagelijks voedsel, terwijl er miljoenen tonnen goedkope soja in hun directe omgeving worden verbouwd.

Dit probleem doet zich ook op wereldschaal voor. Maar liefst 80% van alle landbouwgrond in de wereld wordt gebruikt voor de productie van veevoer. Hoe meer vlees, zuivel en eieren wij in Nederland eten, hoe meer de voedselproductie voor andere mensen in het gedrang komt. Er is immers geen onbeperkte hoeveelheid vruchtbare grond in de wereld. Kortom, de productie van soja brengt de oplossing van het wereldvoedselprobleem niet dichterbij maar juist verder weg.

< omhoog

10. Naast soja importeren we toch ook maïs als veevoer?

Inderdaad. Deze maïs komt echter voornamelijk uit Europa of de Verenigde Staten, waar ontbossing en het verdwijnen van natuurgebieden voor landbouwgrond een veel kleinere rol speelt. De meeste landbouwgrond daar wordt al heel lang gebruikt voor landbouw. In Zuid-Amerika worden iedere minuut bossen en natuurgebieden vernietigd om plaats te maken voor sojateelt. Daardoor heeft sojateelt in Zuid-Amerika een veel grotere milieu-impact.

< omhoog

11. Als je soja gaat verbouwen in Europa, verplaats je dan niet gewoon het probleem?

Hier spelen een aantal dingen. Ten eerste is het belangrijk is dat we ook minder dieren gaan houden. Dat we gaan voor kwaliteit en het sluiten van kringlopen, in plaats van kwantiteit en het uitputten van de aarde. Als we minder dieren houden, hebben we ook minder veevoer nodig en kan het op de hoeveelheid grond die we hebben. Ten tweede levert het verbouwen van soja ook wat op: doordat soja de bodem verbetert (de sojaplant bindt stikstof, want het is een vlinderbloemige) wordt de opbrengst van het gewas dat je daarna teelt hoger, met minder mest. Het is dus waardevol om het op te nemen in de gewasrotaties in Europa. Ten derde is er, vooral in Oost-Europa en Turkije, nog behoorlijk wat braakliggende landbouwgrond die gebruikt zou kunnen worden voor bijvoorbeeld soja.

< omhoog

Banner AL nieuw 500 2 

Onze oplossingen

1. Wat vindt Milieudefensie dat er moet gebeuren?

Minder vlees, zuivel en eieren eten is de beste oplossing. We hoeven niet allemaal vegetariër te worden maar een dag per week geen vlees eten helpt al. Dat is beter voor het oerwoud én voor de wereldwijde voedselverdeling, het klimaat, de dieren en onze gezondheid. Kip
Daarnaast zou het beter zijn als we meer in Europa geteelde gewassen zouden gebruiken als veevoer in plaats van soja uit Zuid-Amerika. Daarmee zouden we ons beslag op landbouwgrond buiten Europa kunnen verkleinen en de kringloop van grond-veevoer-mest kunnen sluiten.

De komende jaren wil Milieudefensie er voor zorgen dat het telen en gebruiken van regionaal geteeld veevoer een grote impuls krijgt. We willen samen met akkerbouwers en veehouders een grote stap vooruit zetten in de verduurzaming van de Nederlandse zuivel- en eiersector. Milieudefensie brengt de belangrijke spelers in de keten bij elkaar om een doorbraak te creëren in het het produceren en gebruiken van regionaal geteeld veevoer in Nederland: op weg naar 100% lokaal veevoer.

< omhoog

2. Kun je met de Europese gewassen wel in de behoefte van de markt voorzien?

In Europa is voldoende landbouwgrond voorhanden om ons eigen veevoer te telen. Het vervangen van soja door in Europa geteelde gewassen is een optie die goed is voor Europese én Zuid-Amerikaanse akkerbouwers, goed voor onze koeien, kippen en varkens en goed voor het milieu.

Op dit moment wordt er alleen nog lang niet genoeg van geteeld omdat de Europese gewassen niet kunnen concurreren met de goedkope soja die wordt geïmporteerd. Voor het Nederlandse veevoer is 2,1 miljoen ton soja nodig, waarvoor minimaal 800.000 hectare nodig is. Deze ruimte is alleen in Nederland niet beschikbaar. In de rest van Europa wel; vooral in Oost-Europa is nog veel landbouwgrond ongebruikt.

In Europa is ruim voldoende landbouwgrond om het hele continent te voeden. Ook alle dieren in de veehouderij kunnen gevoed worden met veevoer van Europese akkers.

< omhoog

3. Welke Europese gewassen zijn een alternatief voor soja?

Op dit moment zijn Europese alternatieven als lupine, veldbonen en soja duurder. Deze extra kosten moeten door de hele keten gedragen worden, waardoor bijvoorbeeld de prijs van een kaasje of eitje hoger wordt. We weten dat mensen dat wel over hebben voor het in stand houden van het oerwoud.
Er zijn inmiddels meerdere proeven met soja geweest in Nederland die qua ha opbrengsten kunnen concurreren met Brazilië. Door verdere productiestijging (door kennis en ervaring met boeren te delen) zullen de kosten dalen.

< omhoog

4. Bestaat er ook verantwoorde soja?

In 2010 hebben een aantal bedrijven en maatschappelijke organisaties (zoals het Wereld Natuur Fonds en Solidaridad) een standaard afgesproken voor de sojateelt. Die standaard heet Round Table for Responsible Soy (RTRS, Ronde Tafel voor Verantwoorde Soja). Het Nederlands bedrijfsleven heeft zich voorgenomen dat alle vlees- en zuivelproducten in de Nederlandse winkels uiterlijk in 2015 afkomstig is van Sojabonendieren die zijn gevoerd met RTRS-soja. Maar eind 2014 was nog maar 25% gecertificeerd.

Milieudefensie vindt de RTRS-standaard te slap. Ontbossing in Zuid-Amerika wordt niet uitgesloten, het overdadig gebruik van bestrijdingsmiddelen bij de teelt (van genetisch gemanipuleerde soja) evenmin en de biodiversiteit wordt niet bevorderd. Bovendien kunnen de voer-mest kringlopen zo onmogelijk worden gesloten. Het is beter als we inzetten op een voedselproductie waarbij we minder grondstoffen over de wereld vervoeren en kringlopen worden gesloten. Kortom, het is beter voor het milieu in Zuid-Amerika en hier om oerwoudvrij te produceren en de teelt van veevoergewassen dichter bij huis te realiseren.

Als we toch geïmporteerde soja gebruiken, zou deze moeten voldoen aan strenge sociale en milieu-eisen. Soja die voldoet aan de zogenaamde ProTerra-standaard (Basel-criteria) is het beste alternatief dat op dit moment beschikbaar is.

< omhoog

5. En biologisch vlees, zuivel en eieren: is dat ook slecht voor het oerwoud?

Voor biologisch vlees, zuivel en eieren wordt ook soja gebruikt, maar veel minder dan voor gangbaar vlees. Deze soja is bovendien biologisch geteeld dus zonder genetische modificatie en bestrijdingsmiddelen. De biologische sector zet ook in op een zo groot mogelijk aandeel regionaal geteeld veevoer. Daarnaast is biologisch beter voor het dierenwelzijn. Milieudefensie pleit ervoor dat ook de biologische soja geteeld wordt in Europa en niet in Zuid-Amerika.

< omhoog

6. In vleesvervangers zit toch ook vaak sojaVleesvervangers? Is dat dan niet slecht?

Voor het maken van vleesvervangers is vijf keer minder plantaardig materiaal (zoals soja) nodig dan voor het maken van vlees. Bovendien worden vleesvervangers gemaakt van soja die duurzamer is dan de reguliere veevoer-soja. Meer sojaproducten eten in plaats van vlees is dus goed voor het oerwoud!

< omhoog

Banner AL nieuw 500 2

Campagne Allemaal Lokaal

1. Wat gaat Milieudefensie doen in de campagne Allemaal Lokaal?

Milieudefensie wil er voor zorgen dat het telen en gebruiken van regionaal geteeld veevoer een grote impuls krijgt. We willen samen met akkerbouwers én veehouders een grote stap vooruit zetten in de verduurzaming van de Nederlandse vlees- en zuivelsector. Milieudefensie brengt de belangrijke spelers in de keten bij elkaar om een doorbraak te forceren in het produceren en gebruiken van regionaal geteeld veevoer.

We organiseren tien pilots, verspreid over het land, waarin akkerbouwers, veehouders, zuivelproducenten en supermarkten afspraken met elkaar maken. In de pilots telen akkerbouwers eiwitrijk veevoer zoals soja of lupine. Melk- en pluimveehouders in de betreffende regio gebruiken dit in het voer voor hun koeien en/of kippen. Van de melk van de koeien worden zuivelproducten gemaakt door een lokale producent en de eieren worden herkenbaar verpakt. De supermarkt zorgt ervoor dat de producten uiteindelijk bij de consument in de koelkast belanden. De meerkosten van regionaal veevoer worden verdeeld binnen de keten. Zo hebben de akkerbouwer, de melk- en pluimveehouders en de zuivelproducenten een goede afzetmarkt. Samen op weg naar een duurzame, lokale voedseleconomie.

Daarnaast gaan we via een petitie zoveel mogelijk handtekeningen verzamelen. We gebruiken deze handtekeningen om zichtbaar te maken richting boeren, de sector en de politiek dat consumenten graag producten met lokaal veevoer willen.

< omhoog

2. Wat gaan jullie met de handtekeningen doen?

Hoe meer mensen de campagne steunen, des te sneller wij veranderingen kunnen realiseren. We gebruiken deze handtekeningen dan ook om een beweging op te bouwen van mensen die voorstander zijn van een eerlijke(re) voedselketen en om jouw stem zichtbaar te maken richting de boeren, de sector en de politiek. Zij moeten weten dat burgers behoefte hebben aan producten die afkomstig zijn van dieren die gevoerd zijn met lokaal veevoer. Op deze manier laten we ook zien dat er een markt is voor deze producten en kunnen we druk uitoefenen voor deze belangrijke transitie.

< omhoog

3. Wanneer is een pilot volgens Milieudefensie geslaagd?

Met een verandering in de vraag kan het aanbod van regionaal veevoer worden gestimuleerd. Milieudefensie zet zich met de pilots in om het aanbod van regionaal veevoer te vergroten. In de komende drie jaar gaan in tien pilots Nederlandse akkerbouwers aan de slag om eiwitrijke gewassen te telen. Bij aanbod hoort natuurlijk ook vraag. Daarom verbindt Milieudefensie de akkerbouwers met veehouders die de eiwitgewassen in hun veevoerrantsoen willen gebruiken. Voor de vermarkting van de producten zet Milieudefensie een netwerk van burgers op. Zij steunen de betrokken boeren en krijgen als eerste de kans om kennis te maken met de zuivel- en eierproducten die voortkomen uit de pilots. De toenemende aandacht van consumenten voor duurzaamheid en streekproducten biedt hiervoor ruimschoots kansen.

< omhoog

4. Jullie werken samen met zowel gangbare als biologische boeren. Hoe zit dat? 

In Allemaal Lokaal gaan we aan de slag met voorlopers binnen de veehouderij. Die zijn er zowel binnen de gangbare als biologische sector. Voor de hele sector geldt dat uiteindelijk overgestapt moet worden naar duurzame alternatieven van dichtbij. Biologische producten zijn beter voor het milieu, maar met deze pilots willen wij aan de hele sector laten zien dat we zonder de Zuid-Amerikaanse soja kunnen.

< omhoog

5. Hoe controleren jullie het productieproces van de boer?

We gaan alleen in zee met een fabrikant/producent die ook wil en kan laten zien wat er gebeurd is in het productieproces. Dat betekent dat we moeten weten wat de koeien en kippen eten, om welke koeien of kippen het gaat en hoe ze gehouden worden. Het gaat immers om de impact van het gehele productieproces.

< omhoog

6. Is dit het zoveelste keurmerk?

Milieudefensie wil oerwoudvrije producten met veevoer van dichtbij en wel uit Nederland. Akkerbouwers en veehouders werken hard om hieraan te voldoen en dat is niet zonder risico's. Mede dankzij de steun van jou en duizenden anderen rondom de pilots en de meerprijs die jullie bereid zijn te betalen, kunnen veehouders en akkerbouwers de overstap maken. Wij maken afspraken met alle partijen uit de keten om transparantie en borging hiervan te garanderen. Wij pretenderen geen keurmerk te zijn, maar willen wel de inzet van de boeren niet onopgemerkt laten. Daarom krijgen de producten die in de pilots geproduceerd worden een stempel met ons campagnelogo 'Op weg naar 100% lokaal veevoer'.

< omhoog

7. Is er al een eerste pilot gelanceerd?

Inmiddels zijn er een aantal oerwoudvrije producten op de markt gebracht. De eerste op 9 februari 2015, toen legde Allemaal Lokaal het eerste oerwoudvrij product in het schap van supermarktketen PLUS en later ook de Spar: het GIJS ei van boer David Janssen. De tweede pilot draait om het Aurora kaasje. Dit biologisch dynamisch kaasje wordt geproduceerd van zuivel dat verkregen wordt van koeien die 100% lokaal veevoer eten. Lees hier de interviews met pilot-boeren John Arink en Gerjo Koskamp.

Deze pilots tonen aan dat het kan! Dat het goed mogelijk is om Europees veevoer te gebruiken. De volgende stap is dan ook om te streven naar 100% lokaal veevoer uit Nederland.

< omhoog

8. Komen er meer pilots?

Jazeker. We zijn volop in overleg met boeren die het anders willen en die graag een stap zetten om voer uit hun eigen regio te halen. We houden je graag op de hoogte via onze nieuwsbrief en op Facebook.

< omhoog

Banner AL nieuw 500 2