Dossier TTIP

Tijdlijn: Hoeveel tijd hebben we nog om TTIP en CETA te stoppen?

Tijdlijn: Hoeveel tijd hebben we nog om TTIP en CETA te stoppen?

17 april 2016

De onderhandelaars maken haast. Hoe eerder ze handelsbelemmeringen als milieubescherming, voedselveiligheid en klimaatbeleid aan de kant kunnen schuiven hoe beter. Maar laat je niet gek maken. TTIP en CETA zijn geen voldongen feit. We kunnen deze verdragen nog steeds stoppen.

In dit artikel


In het kort

De Europese en Amerikaanse TTIP-onderhandelaars hebben de ambitie om nog dit jaar (voordat Obama's regeringsperiode eindigt) met een onderhandelingsresultaat te komen. Maar daarna volgt er nog een lang proces van vertaling en ratificatie. In het snelste scenario kan TTIP in de tweede helft van 2017 in werking treden. Natuurlijk is het aan ons om te zorgen dat het nooit zover komt.

De inwerkingtreding van het EU-Canada-verdrag CETA ligt veel dichterbij en ook dat moeten we zien te voorkomen, als we niet willen dat we straks via een buitenrechtelijk tribunaal aangeklaagd kunnen worden door ExxonMobil, Monsanto, Microsoft of enig ander Amerikaans bedrijf met een Canadese vestiging, of natuurlijk door een Canadees bedrijf. Lees meer over CETA.

CETA en TTIP kunnen in principe op vier besluitvormingsmomenten stranden:

  • bij de ondertekening door de handelsministers van alle lidstaten in de Raad van Ministers,
  • bij de stemming in het Europees Parlement,
  • bij de stemmingen door nationale parlementen (eigenlijk zijn dat 28 momenten)
  • en bij een nationaal referendum (dat is mogelijk in Nederland en misschien ook in Ierland en andere lidstaten).

Of en waarover nationale parlementen precies meebeslissen hangt nog af van een beslissing die de Raad van Ministers binnenkort neemt.

Mag de Tweede Kamer over TTIP en CETA stemmen?

Hoeveel de Tweede Kamer en andere nationale parlementen in te brengen hebben is onzeker. Dat hangt uiteindelijk af van drie belangrijke besluiten die de Raad van Ministers kan nemen. Minister Ploumen vertegenwoordigt Nederland in die Raad (als het over handel gaat) en is tot eind juni bovendien de voorzitter.

1. Beslist Brussel of beslissen wij mee?

De Europese Commissie en De Raad van Ministers moeten onderling uitvechten of CETA of TTIP in z'n geheel een EU-bevoegdheid is, waardoor het in werking zou treden zonder dat nationale parlementen wordt gevraagd om goedkeuring.

Ze kunnen ook beslissen dat het een 'gemengde' bevoegdheid is waar zowel het Europees Parlement als alle nationale parlementen goedkeuring aan moeten geven.

Tot slot is er de optie dat de nationale parlementen alleen over delen van het verdrag meebeslissen, (bijvoorbeeld alle delen die niet strict over handel gaan, zoals de investeringsarbitrage). Het Europese Hof van Justitie is om advies gevraagd.

2. Mogen we stemmen vóórdat het verdrag in werking treedt?

De Raad kan beslissen dat CETA of TTIP 'voorlopig' in werking treedt, nog vóór stemming in de nationale parlementen. Het verdrag kan op die manier al direct na stemming in het Europees Parlement in werking treden.

Overigens, zodra CETA in voorlopige werking treedt (en voor TTIP zal waarschijnlijk hetzelfde gelden), kunnen investeerders uit de VS en Canada ons aanklagen via de investeringsarbitrage. En zelfs als CETA daarna nog wordt afgewezen, mogen investeerders toch nog drie jaar lang claims indienen tegen ons overheidsbeleid uit die periode van voorlopige werking. Lees ook: Warnings that CETA could be provisionally applied.

3. Als we mogen stemmen, waarover dan precies?

De Raad kan vooraf afspraken maken over wat er gebeurt als een of meerdere nationale parlementen het verdrag afwijzen, zodat daar tijdens nationale besluitvorming (in de Kamer of bij een referendum) geen onduidelijkheid over is. Bij het associatieverdrag met de Oekraïne is dat niet gebeurd, waardoor de gevolgen van een 'nee' bij het Nederlandse referendum vooraf onduidelijk waren.


Tijdlijn CETA

Februari 2016: Tekst klaar met nieuw ISDS-hoofdstuk

Op 29 februari presenteerden de onderhandelaars de definitieve tekst. Het grootste deel was al sinds augustus 2014 klaar, maar door breedgedragen protesten tegen TTIP en CETA, en met name tegen het claimsysteem ISDS, besloten de onderhandelaars het investeringshoofdstuk te herzien. Het resultaat is dat de arbitragezaken nu iets transparanter zijn, maar dat buitenlandse investeerders nog steeds vergaande privileges krijgen.

20 juni: CETA in de Raad van Ministers

Op 20 juni staat CETA ter bespreking op de agenda van de Raad van Ministers, waar minister Ploumen Nederland vertegenwoordigt. Kort hiervoor overlegt de Tweede Kamer nog met Ploumen. Een belangrijk moment voor ons om de Kamer en de minister te overtuigen dat CETA verworpen moet worden.

Mogelijk besluiten de ministers tijdens dit overleg of ook de goedkeuring van nationale parlementen nodig is. Ook besluiten ze hier misschien of CETA 'voorlopig' in werking gaat na stemming in het Europees Parlement of zelfs al na de ondertekening van de ministers in oktober.

Sinds het Verdrag van Lissabon is handel een bevoegdheid van de Europese Commissie. Maar omdat TTIP, CETA en andere verdragen over meer gaan dan handel alleen, is het onduidelijk wie er mag meebeslissen. Het Europese Hof van Justitie is gevraagd een advies over deze kwestie te geven geven, maar dat zal waarschijnlijk te laat komen voor de besluitvorming over CETA.

Oktober: Ondertekening CETA op EU-Canada-top

In oktober wordt een EU-Canada-top gepland waar de handelsministers van Canada en alle Europese lidstaten hun handtekening moeten zetten onder CETA. In theorie: Als één lidstaat niet tekent, dan gaat het hele verdrag in principe van tafel. Maar in de praktijk zal zo'n lidstaat onder zware druk gezet worden om toch te tekenen. De verwachting is dat we meerdere lidstaten nodig hebben, die volhardend zijn in hun afwijzing.

Eind 2016: Europees Parlement stemt over CETA

Eind 2016 of begin 2017 zal het Europees Parlement stemmen over CETA. Van de meeste Europarlementariërs weten we nog niet wat ze zullen stemmen, maar om een meerderheid te vinden voor de verwerping van CETA, hebben we 75 tegenstemmen meer nodig dan tijdens de stemming over een TTIP-resolutie in juli 2015.

14 van de Nederlandse Europarlementariërs stemden toen vóór de TTIP-resolutie, dat waren de leden van D66, CDA, VVD, ChristenUnie en SGP. De 3 leden van de PVV stemden niet. 8 leden van PvdA, GroenLinks, SP en PvdD stemden tegen. Zie ons verslag van die stemming.

Medio 2017: Nationale parlementen stemmen over CETA

Pas na het Europees Parlement -en alleen als besloten wordt dat nationale parlementen volledig meebeslissen- volgen de nationale parlementen. In principe gaat het verdrag van tafel als één parlement tegenstemt.

Als nationale parlementen alleen over een deel van het verdrag mogen stemmen, dan blokkeert een tegenstem ook alleen dat deel van het verdrag. Maar omdat het verdrag het resultaat is van onderhandelingen, kan het zijn dat Canada niet zomaar accepteert dat slechts een deel van het verdrag in werking treedt. Het is moeilijk te voorspellen hoe dat opgelost zou worden.

Media 2017: Nederlands referendum over CETA

Onze laatste stok achter de deur is een Nederlands referendum. Als onverhoopt ook onze eigen Tweede Kamer vóór CETA stemt, dan gaan we een referendum organiseren. We moeten dan in 6 weken tijd 300.000 handtekeningen verzamelen. Een enorme klus en daarom vragen we mensen nu al om zich bij ons referenduminitiatief aan te sluiten.


Tijdlijn TTIP

November: Amerikaanse presidentsverkiezingen

Als er vóór de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 8 november geen uitonderhandelde TTIP-tekst ligt, dan loopt TTIP mogelijk veel vertraging op.

Mogelijk komen de onderhandelingen stil te liggen in de overgangsfase naar een nieuwe president en een nieuwe regering. Daarnaast heeft de nieuwe president waarschijnlijk andere standpunten, wensen en breekpunten, waardoor onderhandelingsresultaten weer opengebroken zouden kunnen worden.

De EU en de VS hebben daarom de ambitie om de onderhandelingen voor november te voltooien, maar het is de vraag of dat lukt. Er zijn nog vele verschillen te overbruggen en de groeiende weerstand tegen TTIP maakt het er niet makkelijker op.

Medio 2017: juridisch 'schrobben' van de tekst

De onderhandelingstekst moet door juristen nauwkeurig worden nageplozen. Dat proces zal minimaal een aantal maanden duren. Bij CETA heeft het zelfs anderhalf jaar geduurd, maar in die periode is ook het investeringshoofdstuk aangepast door de publieke ophef over ISDS.

Eind 2017 of later: Besluitvorming in Brussel

Na het juridische 'schrobben' volgt de politieke besluitvorming, oftewel de goedkeuring van TTIP door regeringen en parlementen. Stap één is de ondertekening door de ministers van alle EU-lidstaten. Net als bij CETA hebben de ministers in principe veto-recht, maar in de praktijk is één weigerende minister niet genoeg om een belangrijk besluit te blokkeren.

Daarna volgt stemming in het Europees Parlement, waar de meeste stemmen gelden.

2018 of later: Besluitvorming door de lidstaten

Als besloten is dat nationale parlementen kunnen meebeslissen (ofwel door de Raad van Ministers ofwel door het Europese Hof van Justitie), dan kunnen daarna de nationale parlementen het verdrag ratificeren.

De besluitvorming in Brussel duurt een half jaar of meer. Ratificatie door de lidstaten kan daar nog een lange periode aan toevoegen.

Maar TTIP kan al ‘voorlopig’ in werking treden vóórdat de nationale parlementen erover gestemd hebben, als de Raad van Ministers daartoe besloten heeft. Die 'voorlopige toepassing' kan ingaan na stemming door het Europees Parlement, of zelfs nog eerder, na de ondertekening door de Raad. Dat betekent dat TTIP op z'n vroegst al eind 2017 in werking kan treden.

Een andere tijdlijn is mogelijk

Het alternatieve scenario is natuurlijk dat we TTIP en CETA voortijdig tegenhouden en dat het grootste deel van deze tijdlijn nooit uitkomt. Doe je mee?

Kom in actie op 28 mei, de Nationale Actiedag tegen TTIP, CETA en ISDS!