Dossier Schaliegas

Hoe schaliegas opkwam en ten onder ging

Hoe schaliegas opkwam en ten onder ging

22 december 2017

Update 22 december 2017 - Op deze pagina staat een overzicht van het maatschappelijk verzet tegen schaliegas en de stappen die zijn gezet richting de rechter door ons en anderen. De hoogste rechter van het land, de Raad van State, doet binnenkort uitspraak over de vergunning van Cuadrilla. Dit gasbedrijf wil bij de rechter een verlenging afdwingen van een vergunning uit 2009 om in de Noordoostpolder en Brabant naar schaliegas te zoeken. Met de uitspraak van de rechter stopt de discussie over schaliegas in Nederland.

Na ophef over fracken durft alleen Cuadrilla nog

In 2009 vroegen een aantal bedrijven toestemming aan de Nederlandse overheid om naar schaliegas of steenkoolgas te zoeken. Deze bedrijven kregen een vergunning voor 5 jaar en mochten in grote delen van Nederland proefboringen doen. De meeste bedrijven vertrokken al snel vanwege de grote maatschappelijke ophef over het zogenoemde fracken, een boortechniek waarbij water met chemische stoffen in de grond wordt geperst om de bodem open te splijten. Alleen het Britse bedrijf Cuadrilla, dat in de Noordoostpolder en Brabant een vergunning kreeg, maakte echt werk van de zoektocht. In het Brabantse Boxtel werd zelfs een stuk grond gehuurd om een boortoren te kunnen plaatsen. Maar tot nu toe is er nog geen enkele boor de grond in gegaan in Nederland.

Uitstel voor schaliegas tot 2023

Op dit moment is er nog steeds een moratorium (uitstel) tot 2023 voor schaliegasboringen. Wat ging hier aan vooraf? 

  • Milieudefensie en lokale activisten startten in 2011 de actie SchaliegasvrijUiteindelijk verklaarden ruim 220 gemeenten zich schaliegasvrij en wilden geen schaliegaswinning toestaan.

  • Door minister Verhagen van Economische Zaken werd een onderzoek ingesteld naar de gevolgen van schaliegasboringen. Na aanleiding van dit onderzoek stelde de minster in 2012 met een moratorium op schaliegasboringen tot 2020.

  • De maatschappelijke onrust over schaliegas groeide. In februari 2015 deed de gemeente Boxtel een poging om de proefboring te verhinderen. Door een manifest en een online campagne.

  • In 2015 is het moratorium verlengd tot 2023 door de Tweede Kamer.

Het moratorium tot 2023 geldt alleen voor nieuwe vergunningen. Niet voor de vergunning die Cuadrilla kreeg voor de periode 2009-2014. In 2013 moest de minister beslissen over de verlenging van de vergunning. Door maatschappelijk druk werd deze beslissing uitgesteld. In 2015 werd het moratorium verlengd tot 2023. Toen heeft minister Kamp van Economische Zaken de verlenging van de vergunning van Cuadrilla definitief afgewezen.

Cuadrilla wil vergunning bij rechter afdwingen

Cuadrilla was het niet eens met de afwijzing van de verlenging in 2015 en is naar de rechter gestapt. Volgens het gasbedrijf had de verlenging niet afgewezen mogen worden op basis van de toenmalige Mijnbouwwet. De rechter gaf hen daarin gelijk. Het ministerie ging tegen de uitspraaak van de rechter in hoger beroep bij de Raad van State. Ook Milieudefensie, Schaliegasvrij Nederland en de gemeente Noordoostpolder zijn betrokken bij deze rechtszaak. De partijen zijn van mening dat de vergunning niet verlengd kan worden. Dit door nieuwe inzichten, de schadelijke gevolgen van schaliegaswinning, het gebrek aan politiek draagvlak en het maatschappelijk verzet. Een uitspraak van de Raad van State wordt verwacht in december 2017 of begin 2018. Als Cuadrilla ook van de Raad van State gelijk krijgt, moet de minister een nieuw besluit nemen over verlenging van de vergunning. Hij zal dit moeten doen op basis van de (in 2017 aangepaste) Mijnbouwwet.

Milieuargumenten onderdeel van de Mijnbouwwet

In de Mijnbouwwet staan alle regels beschreven op het gebied van ondergrondse activiteiten. Zoals het zoeken naar grondstoffen en het winnen van aardwarmte. Door protesten tegen schaliegaswinning, gaswinning in Groningen en de Waddenzee is de Mijnbouwwet in januari 2017 aangepast. Vanaf dat moment mocht de minister een nieuwe vergunningsaanvraag afwijzen op basis van milieu- en volksgezondheid, inclusief het gevaar voor aardbevingen.

Verlenging van de vergunning onwaarschijnlijk

Als de minister opnieuw naar de verlenging van de vergunning moet kijken is de verwachting dat de minister ook deze keer de vergunning afwijst. Dit op basis van de nieuwe Mijnbouwwet en het regeerakkoord. Deze herbevestigt het moratorium op schaliegas en er is steeds meer bekend over de risico's van schaliegaswinning.

Misschien zal Cuadrilla een schadevergoeding claimen als het bedrijf uiteindelijk geen gebruik blijkt te kunnen maken van de vergunning uit 2009. Milieudefensie denkt dat Cuadrilla geen recht heeft op een vergoeding, omdat de winning van schaliegas omstreden is. Cuadrilla heeft bewust een groot risico genomen. 

Milieudefensie denkt dat het onwaarschijnlijk is dat door de rechtszaak Cuadrilla alsnog een verlenging krijgt van de vergunning. Alle andere vergunningen zijn namelijk al verlopen. Wij verwachten dat de uitspraak in deze zaak het einde van Cuadrilla’s activiteiten in Nederland betekent. Milieudefensie en Schaliegasvrij Nederland vragen het kabinet om het moratorium tot 2023 om te zetten in beleid dat het winnen van schaliegas definitief onmogelijk maakt. Dit kan door in de Structuurvisie op de Ondergrond (STRONG) een verbod op schaliegaswinning op te nemen. In de Mijnbouwwet staat dat nieuwe vergunningen moeten worden getoetst aan deze structuurvisie. 

Definitief einde van schaliegas in Nederland

Met de uitspraak van de Raad van State verwachten wij een einde aan bijna tien jaar ophef over schaliegaswinning in Nederland, zonder dat er ooit een boor de grond in is gegaan. De visie op schaliegas en gaswinning in het algemeen is in de afgelopen tien jaar radicaal veranderd. Steeds meer mensen zijn het er mee eens dat we moeten stoppen met de winning en het gebruik van vervuilende fossiele brandstoffen.