Dossier Schaliegas

Wat is schaliegas?

Wat is schaliegas?

14 november 2016

Sinds het plan voor de eerste proefboring in Boxtel is het maatschappelijk verzet tegen schaliegas gegroeid in Nederland. Door de samenwerking tussen Milieudefensie en lokale groepen hebben meer dan de helft van de Nederlandse gemeenten zich schaliegasvrij verklaard. Milieudefensie is dan ook blij dat de Tweede Kamer begin 2016 besloot om tot 2023 geen schaliegasboringen toe te staan.

Schaliegas is aardgas dat voorkomt in hard gesteente: schalie of kleisteen genoemd. Schaliegas zit opgesloten in minuscule poriën, binnen in het gesteente waarin het ooit is gevormd uit versteend organisch materiaal. Dit in tegenstelling tot gewoon aardgas, dat in aaneengesloten velden voorkomt in poreus gesteente onder afsluitende lagen. 

Lees hier de 6 meest gestelde vragen en antwoorden

Wat is fracking?

De piepkleine gasbelletjes zijn in het schaliegesteente niet onderling met elkaar verbonden. Simpelweg  boren tot in het gesteente is bij schaliegas, in tegenstelling tot 'gewoon aardgas', niet voldoende om het gas te kunnen oppompen. Daarnaast komt schaliegas niet in grote aangesloten velden voor. Het is dus sprokkelwerk!

Om het schaliegas uit de poriën te krijgen, moet het gesteente ondergronds worden opengebroken – dit heet fracking, kort voor hydraulic fracturing. Dit gebeurt met schokgolven. Er wordt onder hoge druk enorme hoeveelheden water, zand en chemicaliën in de bodem geïnjecteerd waardoor er scheuren ontstaan in de steenlaag. Via deze scheuren kan het gas, samen met een deel van het water opgepompt worden. Met het water komen ook een deel van de chemicaliën en stoffen die in de bodem zitten omhoog. Bovengronds worden gas en afvalwater gescheiden.

In een aantal delen van Nederland bevindt zich schaliegesteente in de grond. Of deze schalie commercieel rendabele hoeveelheden schaliegas bevat, is onduidelijk. In de meeste andere Europese landen bleek economisch rendabele winning niet haalbaar.

 Gas- en oliewinning in Nederland

Waarom belast schaliegas het klimaat?

Schaliegas bestaat hoofdzakelijk uit methaan, ofwel aardgas. Verbranden van methaan voegt extra koolstof toe aan de atmosfeer wat bijdraagt aan het broeikaseffect. Ook bij de winning van schaliegas komt er extra methaan in de atmosfeer door het ontsnappen of lekken van dit sterke broeikasgas.

Wat is het verschil tussen schaliegas en aardgas?

Schaliegas is een vorm van aardgas. Chemisch gezien, 'boven de grond', zijn schaliegas en conventioneel aardgas dezelfde fossiele brandstof, die hoofdzakelijk uit methaan (CH4) bestaat. Onder de grond is de situatie heel verschillend. De winning van gewoon aardgas is redelijk eenvoudig. In principe kan één enkele boring genoeg zijn om vervolgens het grootste deel van het aanwezige aardgas omhoog te pompen. Om schaliegas te winnen moet veel vaker geboord worden, en bovendien moeten de boorgangen gefrackt worden, met een hoger risico op aardbevingen en lekkages van gifstoffen.

Waarom wordt er in Amerika wel schaliegas gewonnen?

Voorstanders van schaliegas wijzen vaak op de sterke stijging van olie en gasproductie in de VS als voorbeeld dat we in Europa zouden moeten volgen. Er zijn echter grote verschillen tussen Europa en de VS, in regelgeving, geologie en industrie die maken dat een Europese schaliegas revolutie onwaarschijnlijk is. 

  • Een van de verschillen is de bodem. Door de ondergrond is het winnen van schaliegas in de VS veel gemakkelijker dan in Europa.
  • Boven de grond heeft de VS een industrie die heel anders is opgebouwd. Met heel veel kleine familiebedrijfjes die tegen een marginale prijs kunnen werken, veel geleend geld van speculanten en groepen arbeiders die net als tijdens de goldrush van boomtown naar boomtown reizen, het werk achterna. 
  • Een ander belangrijk verschil tussen Nederland en de VS is de wetgeving. In de Amerikaanse wet staat dat de eigenaar van een stuk grond tevens de eigenaar van in die grond aanwezige delfstoffen is. In Nederland is dat de nationale overheid. Daar bovenop is de milieuwetgeving en het toezicht rond de olie en gas industrie in de VS uitermate zwak. Het was het overboord gooien van veel milieuregels onder de eerste Bush regering die de Amerikaanse schaliegas revolutie mogelijk maakte. Er gaat daarom ook herhaaldelijk iets mis op boorlocaties en pijpleidingen. De Europese regels zijn veel strenger.

 

Wat gebeurt er in de rest van de wereld?

In veel landen is het enthousiasme over schaliegas flink geluwd na protesten door verontruste burgers of omdat bleek dat er veel minder gas in de bodem zat dan gasbedrijven hoopten. In Europa wordt alleen nog in Engeland serieus naar schaliegas gezocht. In veel andere landen zoals Frankrijk en Duitsland zijn moratoria van kracht. In landen als Polen en Spanje heeft de industrie zich terug getrokken na tegenvallende resultaten. In Argentinië, China, Australië, de VS en Canada wordt schaliegas gewonnen. De Nederlandse gas- en oliegigant Shell heeft projecten of plannen in Zuid-Afrika, China, de VS, Canada en Turkije. Overal maken burgers zich grote zorgen over het enorme waterverbruik van schaliegaswinning en over vervuiling van grondwater en rivieren.