Dossier Red het regenwoud

Veelgestelde vragen over ontbossing

18 september 2017

Veelgestelde vragen over Palmolie

Veelgestelde vragen over Bossen

Veelgestelde vragen over de Campagne

 

Palmolie

 

Palmolie

  • Wat is palmolie?

Palmolie is een plantaardige olie uit de vruchten van de oliepalm. De oliepalm komt oorspronkelijk uit West- en Zuidwest-Afrika en gedijt het best in de tropen. De olie afkomstig van de oliepalm is heel breed toepasbaar. Zo zit palmolie bijvoorbeeld in verzorgingsproducten zoals zeep, shampoo en cosmetica. Maar ook in voedselproducten zoals pindakaas, chocoladepasta, koekjes, pizza en sauzen. Inmiddels is in meer dan de helft van alle producten in de supermarkt palmolie te vinden. Daarnaast wordt palmolie verwerkt tot biodiesel. Dit is een vorm van biobrandstof, ter vervanging van reguliere diesel.

  • Wat is er mis met palmolie?

Met palmolie op zich is niet zoveel mis. Maar de manier en schaal waarop palmolie gemaakt wordt, is wel veel mis. Palmolie is zeer gewild door de lage prijs, de brede toepasbaarheid en de karakteristieken van de plant. Ook de lage arbeidskosten en het gunstige investeringsklimaat in productielanden maken palmolie tot een aantrekkelijk product. Hierdoor is de vraag naar en de productie van palmolie de afgelopen 50 jaar gigantisch gestegen. Internationale bedrijven zijn zich massaal in tropische landen gaan vestigen om op grote schaal palmolie voor de wereldmarkt te produceren. Dit gaat gepaard met grootschalige ontbossing van tropisch regenwoud, landroof, mensenrechtenschendingen en bedreiging van lokale dier- en plantensoorten. Deze grote bedrijven profiteren van de expansie, maar op lokaal niveau biedt het vrijwel geen extra inkomsten of werkgelegenheid. Kortom, de hoeveelheid palmolie die wij dagelijks consumeren heeft heel veel schadelijke effecten in de producerende landen en is daarom onwenselijk.

  • Waar wordt palmolie gemaakt? Waarom alleen in die landen?

De oliepalm is een tropische plant en komt oorspronkelijk uit West- en Zuidwest-Afrika. In het begin van de 20e eeuw is de oliepalm geïntroduceerd in Zuidoost-Azië. In de jaren 60 begon Maleisië met het opzetten van grootschalige industriële plantages, niet lang daarna gevolgd door Indonesië. Momenteel zijn deze twee landen verantwoordelijk voor maar liefst 84 procent van de wereldproductie van palmolie. In delen van Latijns-Amerika versnelt de commerciële productie van palmolie sinds eind jaren negentig. En ook in delen van Afrika wordt inmiddels op industriële schaal palmolie geproduceerd voor de wereldmarkt. Het tropische klimaat is dus een belangrijke voorwaarde voor de oliepalm om te groeien. En laat dit nou net het klimaat zijn waardoor tropisch regenwoud heeft kunnen ontstaan. De grootste palmolieproducenten zijn: Maleisië, Indonesië, Thailand, Colombia, en Nigeria.

  • Is de palmoliehandel belangrijk voor de lokale bevolking?

De wereldwijde productie van palmolie wordt gedomineerd door grote (internationale) bedrijven. Op lokaal niveau wordt er bij de productie en verwerking van palmolie maar zeer beperkt werkgelegenheid gecreëerd. Vaak gaat het om laaggeschoold en slecht betaald werk. Ook hebben verschillende onderzoeken de slechte arbeidsomstandigheden op de palmolieplantages aangetoond. Arbeiders moeten zwaar werk verrichten en lange dagen maken. Ze werken - vaak zonder bescherming - met bestrijdingsmiddelen. Ook is er regelmatig sprake van kinderarbeid. De winst van de productie komt ook niet bij de lokale bevolking terecht. Palmoliebedrijven pikken vaak land in dat de lokale bevolking gebruikte voor kleinschalige voedselproductie. Door het verlies van dat land raakt de lokale bevolking inkomsten en zelf verbouwd voedsel kwijt. De paar banen die gecreëerd worden voor de lokale bevolking wegen niet op tegen het verlies aan inkomsten door de inname van hun land.

  • Bestaat er duurzame palmolie?

Op grote schaal niet, op lokaal niveau wel. Palmolie is niet duurzaam als het op gigantische plantages in tropische landen geproduceerd wordt voor onze consumptie in Nederland en Europa. De industriële palmolieketen is verantwoordelijk voor vergaande ontbossing, landroof, mensenrechtenschendingen en het uitsterven van plant- en diersoorten. Bovendien biedt het geen eerlijk en duurzaam bestaan voor de lokale bevolking. De productie van palmolie op kleine schaal volgens agro-ecologische principes en voor regionale consumptie vormt een duurzaam alternatief. We moeten dus weg van de mondiale (industriële) voedselsystemen. Want alleen dan kan de productie van de olie van de oliepalm echt duurzaam zijn.

  • Wat is RSPO-palmolie? Is dat dan wel duurzame palmolie?

RSPO-palmolie is gecertificeerd door de Round Table for Sustainable Palm Oil. Het certificeringsschema controleert palmolieproducenten op verschillende duurzaamheidsprincipes en -criteria. Daarnaast zijn er drie verschillende RSPO eco-labels die de palmolieketen certificeren. Deze labels geven aan of een product:

1) alleen ‘duurzame’ palmolie bevat (gescheiden en traceerbaar aanbod)
2) een mix van ‘duurzame’ en ‘niet duurzame’ palmolie bevat (gemixt aanbod, wel traceerbaar)
3) mogelijk palmolie van een gecertificeerde plantage bevat (plantage is gecertificeerd maar verkocht als normale palmolie)

Milieudefensie vindt dat de criteria van de RSPO niet ver genoeg gaan. Bovendien is de RSPO niet in staat naleving van deze standaarden af te dwingen of dit effectief te controleren. RSPO-gecertificeerde bedrijven zijn al vaak in opspraak gekomen. De RSPO kan daarom niet garanderen dat deze palmolie daadwerkelijk volgens de gestelde criteria zijn geproduceerd. Volgens Milieudefensie is RSPO-gecertificeerde palmolie daarom geen garantie voor duurzame productie van palmolie.

  • Waar wordt palmolie voor gebruikt?

Palmolie is een veelzijdige olie. Er kunnen veel verschillende olie-afgeleiden mee gemaakt worden. Je vindt palmolie terug in heel veel voedingsmiddelen zoals boter, koekjes, pizza en chips. Maar ook in verzorgingsproducten als shampoo, lippenstift en zeep. Daarnaast wordt palmolie gebruikt om biodiesel (een vorm van biobrandstof) van te maken. Van oudsher is palmolie een veelgebruikte kookolie in de palmolieproducerende landen.

  • In welke consumentenproducten zit palmolie?

Palmolie zit in ruim de helft van de producten die je in de supermarkt kan kopen. Het zit In verzorgingsproducten als zeep, shampoo en cosmetica. Maar ook in voedselproducten zoals pindakaas, melkpoeder, chocoladepasta, koekjes, pizza en sauzen. Wil je zelf kijken of het in een bepaald product zit? Check deze lijst met de namen waarmee palmolie vaak wordt aangeduid op consumentenproducten.

  • Kan ik kiezen voor producten zonder palmolie?

Dat kan. Op etenswaren in de supermarkt moet bij de ingrediënten staan of er palmolie in zit. Het is wel lastig om palmolievrij te leven. Juist omdat het in zo ontzettend veel producten verwerkt is. Bedrijven zien de noodzaak nog niet om meer regionaal te produceren en meer duurzame oliën te gebruiken voor dezelfde producten. Zo lastig is dat namelijk niet. In de UK en Australië is men al begonnen met het ontwikkelen van een palmolievrij-keurmerk.

  • Wat is bijmenging en waarom is dat slecht?

We moeten in Nederland biobrandstoffen bijmengen omdat we dat in Europa in 2009 hebben afgesproken. Destijds leek het een goede mogelijkheid om de CO2-uitstoot van de verkeerssector te beperken.

Er is toen afgesproken dat alle landen ervoor zouden zorgen dat in 2020 10 procent van de brandstof uit hernieuwbare energie bestaat. Niet alleen biobrandstoffen die worden bijgemengd tellen daarvoor mee. Ook hernieuwbare elektriciteit en bijvoorbeeld het potentiële aandeel biogas en waterstof uit hernieuwbare bronnen vallen daaronder. Toch noemt men dit voor het gemak de bijmengverplichting.

Vanaf het begin waren er zorgen over de werkelijke gevolgen van deze maatregel. Over de manier waarop de gewassen voor de biobrandstoffen geteeld worden. Dat gebeurt namelijk grootschalig en vaak met inzet van pesticiden en energievretend kunstmest. Het kost heel veel landbouwruimte. En er is veel indirecte uitstoot van broeikasgas door verdringing van de boeren. Als de ruimte namelijk gebruikt wordt voor biobrandstofgewassen, dan moeten boeren op zoek naar nieuwe ruimte om hun voedsel op te telen. En daarvoor worden vaak (tropische) bossen gekapt. Dit fenomeen kennen we als indirect verschuiving van landgebruik (in het Engels heet dat ILUC – Indirect Land Use Change).

Vooral voedselgewassen bleken heel veel indirecte CO2-uitstoot te veroorzaken en al snel, binnen een paar jaar, werd de richtlijn aangepast. Nu mag nog maar maximaal 7 procent uit voedselgewassen gemaakt worden. Milieudefensie zet zich in om de bijmengverplichting helemaal af te schaffen.

  • Hoe tank ik diesel zonder palmolie?

Je kunt zelf niet voorkomen dat er palmolie wordt bijgemengd en in je tank terecht komt. Nederland heeft een aantal jaar geleden met andere Europese landen ingestemd met een Europese richtlijn die verplicht dat 10 procent van de diesel en benzine wordt vervangen door biobrandstoffen. Brandstofhandelaren zijn verplicht om alle brandstoffen bij te mengen. Mede dankzij de inspanningen van Nederlandse milieuorganisaties en parlementsleden hebben we in Nederland tot nu toe een beleid gevoerd dat ervoor zorgde dat er vooral biobrandstoffen uit afval werden bijgemengd. En dat er relatief weinig biobrandstoffen uit voedsel zoals palmolie werd gebruikt. Op dit moment ligt er echter een voorstel van de Nederlandse regering bij de Tweede Kamer dat ertoe kan leiden dat er véél meer (bijna drie keer zo veel) voedselbiobrandstoffen gebruikt zullen gaan worden. Daarmee kan palmolie in nog grotere hoeveelheden in jouw tank terechtkomen dan nu.

Jouw mogelijkheid om dat tegen te houden is om Milieudefensie te steunen in haar campagne tegen palmolie. Wij willen dat de Nederlandse overheid het voorstel verandert zodat er geen voedselgewassen meer mogen worden bijgemengd. En dat Nederland zich in Brussel actief inzet om het gebruik van voedsel voor brandstof tegen te houden. Op dit moment bespreken de Europese landen het voorstel van de Europese commissie voor het biobrandstofbeleid voor de periode 2020-2030. Milieudefensie zegt: trek de grens, geen voedsel in je tank en al helemaal geen palmolie.

  • Welke Nederlandse bedrijven zijn betrokken bij de handel in palmolie?

De Nederlandse banken zoals Rabobank, ABN Amro en ING, maar ook verzekeraars en pensioenfondsen investeren ons geld in de aanleg van nog meer palmolieplantages ten koste van het regenwoud. Voedingsbedrijven zoals Unilever en supermarkten zoals Albert Heijn en Jumbo verkopen producten waar palmolie in verwerkt is. Handelaren en verwerkers in de Rotterdamse haven verdienen aan de verwerking (bijvoorbeeld tot biodiesel) en doorvoer van palmolie. Dat zijn bedrijven als Wilmar, IOI, Sime Darby, Nestle, Cargill en Biopetrol.

  • Zijn er vervangende middelen voor palmolie die minder schadelijk zijn?

Er zijn uitstekende alternatieven voor palmolie. Vroeger werd alle biobrandstof gemaakt zonder palmolie. In 2010 was nog maar 6 procent van alle biobrandstof palmolie, maar in 2014 was dat al 31 procent. Een goed alternatief is biobrandstof uit afval, voor zover ze niet voor een hoogwaardigere toepassing geschikt zijn. Nog steeds is raapzaadolie overigens de belangrijkste bron voor biobrandstof. Voor het gebruik in ons voedsel zijn er ook uitstekende alternatieven zoals olijfolie, zonnebloemolie en raapzaadolie.

  • Mag palmolie nou ook al niet?

We snappen je gevoel. Allereerst: we gaan je natuurlijk niks verbieden. De oorzaak van het probleem ligt niet in eerste instantie bij de consument. Producten als palmolie en soja verbouwen we op industriële schaal en aan de andere kant van de wereld. De voedselindustrie wil vooral winst maken. Meer voedsel, meer merken en zo goedkoop mogelijk. Zonder hierbij te denken aan wat uiteindelijk goed is voor mens en milieu. Als we ons voedsel lokaal gaan verbouwen, belasten we de aarde een stuk minder. En dan zijn regenwoud, mensen en dieren aan de andere kant van de wereld niet de dupe. Palmolie hebben we in Europa echt niet nodig.

- Naar boven -

Bossen

 

Bossen

  • Waarom zijn bossen zo belangrijk?

Je hebt vast weleens gehoord dat de bossen de longen van de aarde zijn. En dat is ook echt zo. Bossen nemen CO2 op (helpt tegen klimaatverandering) en geven zuurstof af (die wij weer inademen). Daarnaast liggen er zoveel geheimen verscholen tussen de bladeren, dat we dat niet zomaar zouden moeten vernietigen. Veel medicijnen die wij gebruiken zijn ontdekt in het regenwoud. Ook zijn de bossen het thuis voor heel veel bijzondere mensen en dieren. Voor hen zijn de bossen van levensbelang.

  • Waar liggen de bossen die in gevaar zijn?

Over de hele wereld zijn bossen in gevaar. Maar vooral de tropische regenwouden in landen zoals Indonesië, Maleisië, Nigeria, Congo en Brazilië worden bedreigd.

  • Jullie beweren dat er 169 bomen per seconde worden verwoest, hoe komen jullie daarbij? 

Er worden elke seconde 169 bomen verwoest in vochtige tropische bossen. Dit cijfer is gebaseerd op "High-Resolution Global Maps of 21st-Century Forest Cover Change" uit 2013 en op "Mapping tree density at a global scale" uit 2015. Volgens deze rapporten verdween tussen 2000 en 2012 in totaal 230 miljoen hectare bos wereldwijd, waarvan 98,7 miljoen hectare tropische vochtige bossen betreft. Dat is per jaar 7,5 miljoen hectare bos dat verdwijnt. Vermenigvuldigd met een geschatte dichtheid van 700 bomen per hectare komen we dan uit op ruim 5 miljard bomen per jaar (5.317.474.167 om precies te zijn) voor het bostype vochtige tropische bossen. Omgerekend naar secondes komen we dan uit op 168,6, dit is afgerond 169 bomen.

  • Hoeveel mensen wonen er nog in de bedreigde bossen?

Dit is een moeilijke vraag om te beantwoorden. Verschillende studies benadrukken dat er veel mensen afhankelijk zijn van het bos voor hun dagelijks leven. Er is geen eenzijdige definitie van bosbewoners of 'bosafhankelijke mensen', en er is nog maar weinig onderzoek naar gedaan. De 'bosafhankelijke mensen' zijn in verschillende mate en op verschillende manieren afhankelijk van het bos. Het kan hier gaan om mensen die in of nabij het bos wonen, inheemse groepen die letterlijk afhankelijk zijn van het bos voor hun dagelijkse eten, drinken en onderdak, mensen die aan de randen van de bossen wonen, kleine boeren die stukken bos beheren, of kleine bedrijfjes in en om het bos. Al deze mensen zijn op een of andere manier afhankelijk van het bos of haar bomen. De Commissie voor Voeselzekerheid van de Verenigde Naties (CFS) heeft berekend dat er wereldwijd maar liefst 1 tot 1,7 miljard mensen afhankelijk zijn van bossen voor hun levensonderhoud.

  • Welke dieren worden bedreigd door ontbossing voor palmolie?

Heel veel dieren worden bedreigd door ontbossing, van groot tot klein. Enkele iconische dieren die daadwerkelijk met uitsterven bedreigd worden zijn: Sumatraanse tijger, Sumatraanse orang-oetan, Borneose orang-oetan, Sumatraanse olifant, neusaap, Maleise tijger, Borneodwergolifant, withandgibbon, Borneogoudkat, Indische Tapir en de platkopkat.

  • Kunnen we het bos ooit weer terugkrijgen?

Nee, niet in de staat waarin dit bos ooit bestond. Delen van het tropisch regenwoud kunnen relatief snel herstellen maar het echte herstel van dezelfde biodiversiteit waar het regenwoud om bekent staat, duurt duizenden jaren. Uitgestorven plant- en diersoorten komen niet terug.

  • Wat kunnen we wel doen met het regenwoud?

We weten eigenlijk nog steeds heel weinig over de werking van de verschillende ecosystemen in het regenwoud. Daar zouden we heel veel van kunnen leren en misschien wel medicijnen vinden voor ernstige ziektes. Dat is al veel vaker gebeurd. Daarnaast kunnen we van het regenwoud genieten, we kunnen ervan ademen. Het regenwoud is leven. Bedenk maar eens wat je zou antwoorden op de vraag hoe een paradijs er uitziet. Dan denk je automatisch aan een helderblauwe oceaan, wit strand en een prachtig divers regenwoud vol met leven. Dat gevoel zit in onze natuur.

  • Wat is biodiversiteit?

Goeie vraag. Biodiversiteit of biologische diversiteit is een begrip voor de hoeveelheid van verscheidenheid aan levensvormen (planten, dieren, genen etc.) binnen een ecosysteem of de gehele planeet. De biodiversiteit wordt vaak gebruikt als teken voor de gezondheid van een ecosysteem. Diverser is gezonder. Dus hoe meer verschillende plant- en diersoorten in een bepaald gebied, hoe beter. En hoe meer diversiteit, des te ingewikkelder de onderlinge samenhang tussen de verschillende kleine en grote ecosystemen. En daar liggen de geheimen van het leven.

- Naar boven -

 

Actiesite/campagne

Actiesite/campagne

  • Hoe gaan jullie de petitie aanbieden en aan wie?

Eind 2017 zijn er belangrijke onderhandelingen in de EU over het gebruik van palmolie in biobrandstof. Als grootste importeur van palmolie heeft Nederland veel invloed op dat besluit. Daarom overhandigen we de petitie eind 2017 aan de Nederlandse minister of staatssecretaris die in Brussel namens Nederland de onderhandelingen voert. Hij of zij moet zich namens Nederland sterk maken voor een eind aan het gebruik van palmolie in brandstof.

Het zou kunnen dat we de petitie op een later moment ook nog bij andere partijen onder de aandacht brengen, bijvoorbeeld bij andere politici, investeerders of voedingsmiddelenbedrijven.

  • Hoe lang loopt de petitie?

De petitie loopt in elk geval tot er een definitief besluit is in de EU over het gebruik van palmolie voor biobrandstof. Dat besluit valt eind 2017 of begin 2018. Als we kansen zien om met de petitie ook anderen te overtuigen om het regenwoud te redden, kan het zijn dat de petitie langer doorloopt.

  • Wat doen jullie met mijn gegevens?

Op onze actiepagina vind je de actievoorwaarden, onder de invulvelden van de petitie.

  • Wat doen jullie nog meer voor de bossen behalve deze petitie?

De petitie is de spil van de campagne die als doel heeft een beweging op te bouwen tegen de verdere vernietiging van het regenwoud. De petitie brengen we onder de aandacht van het publiek op tal van manieren, onder andere met een VR(Virtual Reality)-film en verslaglegging van het bosbrandseizoen in Indonesië. Internationaal werken we nauw samen met lokale organisaties om ontbossing tegen te gaan en aan alternatieven voor palmolie. Ook werken we in Nederland met lokale groepen die op dit onderwerp acties bedenken en uitvoeren. Met de beweging die we opbouwen, zetten we druk op de politiek. In lobbygesprekken en internationale onderhandelingen blijkt grote publiekssteun voor een onderwerp erg belangrijk. Zo kunnen we samen het verschil maken.

  • Kan ik meer doen voor de bossen dan alleen deze petitie ondertekenen?

Sluit je aan bij onze beweging. Zorg dat je de nieuwsbrief ontvangt, zodat je op de hoogte blijft van alles rond deze campagne. Wil je je aanmelden als vrijwillliger? Dat kan! .

  • Werken jullie samen met organisaties in de landen waar dit probleem speelt?

Milieudefensie is lid van het internationale milieunetwerk Friends of the Earth. We werken nauw samen met andere organisaties uit dat netwerk, zoals:
WALHI (Friends of the Earth Indonesia)
NAPE (Friends of the Earth Uganda)
Environmental Rights Action (Friends of the Earth Nigeria)
Centre for Environment and Development (Friends of the Earth Cameroon)
Sustainable Development Institute (Friends of the Earth Liberia)

Daarnaast werken we samen met Friends of the Earth-organisaties in Ghana, Paraguay en de Filippijnen om ontbossing tegen te gaan (in de meeste gevallen gaat het daar niet om ontbossing als gevolg van palmolie).

  • Wat is jullie doel precies?

Milieudefensie wil een einde aan ontbossing. We richten ons met name op bescherming van het regenwoud. Een van de grootste bedreigingen voor het regenwoud is de aanleg van palmolieplantages. Daarom zetten we ons in om alle uitbreiding van palmolieplantages te stoppen. Een belangrijke manier om die uitbreiding te stoppen is het gebruik in Europa van palmolie voor voedsel en voor brandstof omlaag te brengen. Palmolie hebben we in Europa niet nodig, dus waarom zouden we oerwoud kappen om palmolie de hele wereld over te slepen naar Europa toe? Een tweede belangrijke manier om de uitbreiding van de plantages te stoppen, is om te zorgen dat er geen geld meer beschikbaar is voor de aanleg van nieuwe plantages. Daarom vragen we Nederlandse banken, verzekeraars, pensioenfondsen en overheden om niet langer geld te steken in palmoliebedrijven die zich schuldig maken aan ontbossing en uitbuiting van de mensen die daar leven.

  • Wat is de perfecte oplossing?

Ons voedsel kunnen we dichtbij huis op een duurzame manier produceren. Soms is dat in je achtertuin. Soms elders in Nederland of Europa. Maar zeker niet helemaal in de tropen. Om ons vervoer duurzamer te maken, heeft het geen zin palmolie te gebruiken waarvoor regenwoud wordt gekapt. Wél kunnen we zorgen voor beter openbaar vervoer, fietspaden en stallingen, zodat we minder auto hoeven te rijden en minder brandstof nodig hebben.

  • Wat zijn jullie bronnen? Waar komen de cijfers vandaan?

Milieudefensie hecht veel waarde aan goede en betrouwbare informatie op basis waarvan we onze keuzes maken en uiteindelijk campagne voeren. Onze visie en de genoemde cijfers komen uit verschillende publicaties van overheidsinstanties (zoals de Nederlandse overheid, Europese Unie of de FAO), ngo’s (zoals Transport and Environment, Forest Trends, IUCN), wetenschappers en consultancybureaus. Met regelmaat roepen we de hulp in van externe organisaties of individuele consultants om antwoorden te vinden op onze meest prangende (onderzoeks)vragen.

  • Wat kan ik bijdragen door aanpassing van mijn consumptie?

Koop bewust en lokaal, consumeer duurzaam en maak je omgeving bewust. Hoe klein jouw eerste bijdrage ook lijkt, samen maken we de grote verandering.

  • Wat kan ik doen om banken onder druk te zetten?

Vraag je bank naar hun beleid, stuur ze e-mail, schrijf een brief naar de krant. Check de Eerlijke Geldwijzer hier.

  • Hoe kan ik overstappen naar een andere bank en helpt dat?

Overstappen naar een andere bank is best simpel. Op de website van jouw bank staat als het goed is informatie hierover. Of kijk even op de Eerlijke Bankwijzer voor overstaptips. En overstappen kan zeker helpen. Als je maar niet vergeet je oude bank te laten weten waarom je overstapt.

- Naar boven -