Dossier Luchtvaart

Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen

12 december 2014

Wij kunnen ons voorstellen dat het nieuws over de effecten van het vliegverkeer op de gezondheid van omwonenden van Schiphol veel vragen oproept. Op deze pagina geven wij op zoveel mogelijk vragen een passend antwoord.

Staat jouw vraag er niet bij? en dan voegen we hem toe.

 

Ik hoor in het nieuws dat mensen rondom Schiphol eerder dood gaan. Hoe zit dat?

Uit nieuw onderzoek van TNO blijkt dat vliegverkeer slechter is voor de luchtkwaliteit dan gedacht. Het gaat hier om ultrafijnstof dat wordt uitgestoten door vliegtuigen, vooral als ze opstijgen. Ultrafijnstof bestaat uit hele kleine deeltjes die in de lucht zweven. TNO heeft onderzoek gedaan naar de hoeveelheid ultrafijnstof in de lucht in de omgeving van Schiphol, zoals in Amsterdam en Amstelveen. De luchtkwaliteit blijkt daar aanzienlijk slechter wanneer de wind uit de richting van Schiphol komt dan bij andere windrichtingen. Grote hoeveelheden ultrafijnstof zijn slecht voor de mens. Het vergroot de kans op longziekten en hart- en vaatziekten en daardoor gaan mensen inderdaad gemiddeld eerder dood. Voor vele duizenden bewoners in het onderzoeksgebied ten noordoosten van Schiphol geldt dat mensen gemiddeld enkele maanden tot meer dan een jaar eerder zullen overlijden. Voor een paar duizend adressen in dit gebied loopt het levensverlies door de uitstoot van luchtvaart op tot meer dan een jaar.

Het wetenschappelijke artikel van TNO is niet voor iedere lezer even toegankelijk. Daarom hebben wij een publiekssamenvatting gemaakt.

> omhoog 

Is dat erg, een paar maanden eerder dood?

De analyses wijzen uit dat de luchtvervuiling door vliegverkeer gemiddeld leidt tot enkele maanden tot ruim een jaar levensverlies voor omwonenden. Dit komt bovenop de verslechterde gezondheid die zij sowieso al moeten ervaren door de luchtvervuiling van wegverkeer en andere bronnen. Niemand merkt natuurlijk dat hij gemiddeld een paar maanden eerder dood gaat. Maar het vervelende gevolg is dat je kans op ernstige ziektes zoals kanker, longaandoeningen en hart- en vaatziekten door luchtvervuiling een stuk groter is. Daardoor kun je jarenlang ernstig ziek zijn voordat je uiteindelijk overlijdt.

> omhoog

Vliegtuigen vliegen hoog in de lucht. Merk je dat dan op de grond?

Vliegtuigen stoten het meeste ultrafijnstof uit bij het opstijgen. Die uitstoot is dan wel tien keer zo hoog als bij een landend vliegtuig. De eerste 30 seconden van het starten en opstijgen zijn het ergst, dan stoten zij ontzettend veel ultrafijnstof uit. Per seconde stoot een opstijgend vliegtuig evenveel ultrafijne stofdeeltjes uit als 1 miljoen vrachtwagens!

Vliegtuigen die op hoogte vliegen hebben waarschijnlijk geen invloed meer op de lokale luchtkwaliteit op de grond, maar ook dat moet verder worden onderzocht, vooral voor relatief laag vliegende vliegtuigen. Dit wil overigens niet zeggen dat hun uitstoot (van CO2) niet slecht is voor het klimaat.

> omhoog

Wat is ultrafijnstof?

Ultrafijnstof bestaat uit héél erg kleine deeltjes in de lucht die gemakkelijk je lichaam binnendringen. Ze zijn zo klein dat ze direct je bloedbanen kunnen binnen dringen. Ultrafijnstof bestaat uit de allerkleinste deeltjes van 'gewoon' fijnstof, wat ook slecht is voor de gezondheid. Gewoon fijnstof bestaat uit alle deeltjes in de lucht met een diameter die kleiner is dan 10 micrometer. Ultrafijnstof is nog veel kleiner: deze deeltjes zijn kleiner dan 100 nanometer (ter vergelijking, een mensenhaar is 1000 keer zo dik). Ze wegen ontzettend weinig omdat ze zo klein zijn, maar juist daarom zijn ze zo gevaarlijk: ze kunnen tot diep in het lichaam doordringen.

Voor het totale fijnstof gelden er wettelijke normen, maar voor ultrafijnstof nog niet. Het is erg belangrijk dat die wettelijke normen er komen.

 

verspreiding fijnstof in de luchtwegenmenselijke haar irt ultrafijnstof

 > omhoog

Hoe ongezond is die vervuiling van vliegtuigen dan?

Tot op heden werden vliegtuigen vooral gezien als een veroorzaker van klimaatverandering omdat ze erg veel CO2 uitstoten, maar relatief weinig gewoon fijnstof. Wat nog niet bekend was, is dat vliegverkeer ook heel schadelijk is voor de omwonenden van vliegvelden. Dat komt doordat zij heel veel schadelijk ultrafijnstof uitstoten. Ultrafijnstof kan nog niet zo lang worden gemeten. De metingen van TNO zijn de eerste metingen die specifiek hebben gekeken naar concentraties ultrafijnstof rondom Schiphol. Daarom is nu pas bekend geworden dat vliegverkeer zoveel van deze schadelijke deeltjes uitstoot. Voor ongeveer 10.000 mensen kan het verlies aan levensverwachting oplopen tot meer dan een jaar. Voor nog eens 44.000 mensen leidt het ultrafijnstof van Schiphol tot gemiddeld 4 tot 8 maanden levensverlies. Voor ongeveer 88.000 mensen wordt een verlies aan levensverwachting van enkele maanden berekend. Voor een paar duizend adressen in dit gebied loopt het levensverlies door de uitstoot van luchtvaart op tot meer dan een jaar.

> omhoog

Wat merk ik zelf van die luchtvervuiling?

In het dagelijkse leven merk je er niet zoveel van. Ultrafijnstof zie je niet en voel je niet als je ademt. Dat maakt het juist zo gevaarlijk. Zonder dat mensen het door hebben, ademen ze deze deeltjes in. Vervolgens kunnen ze er ziek van worden.

> omhoog

Hoe kun je dat nou uitrekenen, hoeveel ik gemiddeld eerder doodga?

Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat blootstelling aan ultrafijnstof samenhangt met vervroegde sterfte. Voor elke 10.000 ultrafijnstofdeeltjes per kubieke centimeter neemt de totale sterfte in de bevolking toe met 3%, aldus de wetenschappers die hier onderzoek naar doen. Met behulp van die gegevens en de onderzoeksresultaten van TNO heeft Milieudefensie een schatting gemaakt van de gezondheidseffecten van Schiphol voor de omwonenden. Meer informatie over de methoden staan in ons factsheet.

> omhoog

Vliegtuigen zijn toch heel snel heel hoog, dan heb je toch veel minder last van dat ultrafijnstof?

De grootste hoeveelheid ultrafijnstof wordt uitgestoten door startende vliegtuigen. Een startend vliegtuig stoot per seconde een hoeveelheid ultrafijnstof uit die je kan vergelijken met de uitstoot van 1 miljoen vrachtwagens. Dus in die korte tijd dat ze nog niet hoog zijn hebben ze al enorme schade aangericht. Die vervuiling waait vervolgens naar de stad. Bovendien stijgen er zo'n 500 vliegtuigen per dag op van Schiphol: al met al een enorme hoeveelheid ultrafijnstof.

> omhoog

Ik maak me zorgen over mijn gezondheid. Wat kan ik doen?

Wonen in de directe omgeving van Schiphol, en dan met name in gebieden waar de wind vaak uit de richting van Schiphol komt, is vergelijkbaar met wonen langs snelweg: de luchtvervuiling is er zeker hoger dan elders en dat is niet goed voor de gezondheid. Het is niet zo dat deze gezondheidseffecten nu ineens erger zijn dan vroeger. Wel weten we dit nu veel beter en dat betekent dat er maatregelen genomen moeten worden om je gezondheid te beschermen. De overheid moet hier de eerste stappen in nemen. Vraag daarom aan je gemeente om je gezondheid te beschermen. Ook als de gemeente zelf geen macht heeft om iets aan Schiphol te doen, kunnen zij aankloppen bij de nationale overheid en bij Schiphol zelf om jouw belangen te behartigen.

Hieronder vind je contactinformatie van enkele gemeenten rondom Schiphol:

 

Telefoonnummer

Postadres

E-mail

Aalsmeer

0297 387 575

Postbus 253
1430 AG Aalsmeer

info@aalsmeer.nl

Amstelveen

020 5404 911

Postbus 4
1180 BA Amstelveen

gemeente@amstelveen.nl

Amsterdam

14020

[geen postadres]

Digitaal contactformulier:http://bit.ly/1lgjg9z

Haarlem

14023

Postbus 511
2003 PB Haarlem

Via digitaal contactformulier: https://www.haarlem.nl/vraag-of-reactie/

Haarlemmerliede en Spaarnwoude

020 4079 000

Postbus 83
1160 AB Zwanenburg

post@haarlemmerliede.nl

Haarlemmermeer

0900 1852 (gebruikelijke kosten)

Postbus 250
2130 AG Hoofddorp

info@haarlemmermeer.nl

Heemstede

023 5485 868

Postbus 352
2100 AJ Heemstede

gemeente@heemstede.nl

> omhoog

Wat voor oplossingen ziet Milieudefensie voor zich?

Anders dan bij het wegverkeer zijn er bij het vliegverkeer nauwelijks mogelijkheden om de uitstoot van vliegtuigen te verschonen. De enige oplossing is: minder vliegen. Natuurlijk zit bijna iedereen weleens in het vliegtuig. We willen dit ook niet verbieden. Maar denk eens in dat 80% van alle vluchten op Schiphol naar landen binnen Europa gaat. Daarvan is bijna de helft van de vluchten naar bestemmingen die je over land binnen een 12 uur kunt bereiken (landen als België, Luxemburg, Frankrijk, Duitsland, Engeland en Denemarken). Allemaal onnodige vluchten! Toch is het vaak goedkoper om met het vliegtuig naar deze bestemmingen te gaan dan met de trein. Bovendien zijn de verbindingen per trein vaak nog erg slecht (veel overstappen). De Nederlandse overheid heeft samen met andere landen de verantwoordelijkheid om het alternatief voor vliegen aantrekkelijker te maken en het Europese (hogesnelheids)netwerk van treinen fors te verbeteren. Het gaat om de volksgezondheid van meer dan een half miljoen mensen die onder de rook van Schiphol wonen.

Daarnaast kan de overheid ervoor zorgen dat er eerlijkere prijzen komen voor vliegverkeer. Dat kan bijvoorbeeld door de btw-vrijstelling voor kerosine af te schaffen en eerlijkere belasting op vliegreizen te heffen. Ook Schiphol en vliegmaatschappijen kunnen werken aan vermindering van de luchtvervuiling, bijvoorbeeld door vliegtuigen aan de gate op elektrische stroom aan te sluiten, minder te taxiën naar een verre baan (maar bijv. de vliegtuigen te slepen) of door schonere vliegtuigen aan te schaffen.

> omhoog

Waarom wisten we dit niet eerder? Dan zou Schiphol toch niet in zo'n druk bewoond gebied liggen?

De resultaten uit het onderzoek zijn nieuw en tot dit onderzoek van TNO wist niemand hiervan. Dat komt onder andere omdat ultrafijnstof nog niet zo lang gemeten kan worden. Uit eerder onderzoek bleek dat vliegverkeer weinig bijdrage levert aan concentraties van andere schadelijke stoffen, zoals stikstofdioxide en 'gewoon' fijnstof. Naar de bijdrage van het vliegverkeer aan de concentraties ultrafijnstof was echter nog geen onderzoek gedaan.

> omhoog 

Kan Schiphol verplaatsen? Of moeten er meer vliegtuigen naar andere vliegvelden toe?

Het maakt niet uit waar de vliegtuigen vliegen. Het is natuurlijk overal even slecht. Een vliegtuig dat opstijgt op Schiphol landt weer op een andere plek en daar wonen ook mensen. Dit is een wereldwijd probleem.

> omhoog 

Jullie hebben het alleen over Schiphol. Is het bij andere vliegvelden net zo erg?

Nee, uit eerder onderzoek in Los Angeles begin dit jaar kwamen soortgelijke resultaten. Naast het onderzoek in Los Angeles en Nederland zijn nog niet veel onderzoeken gedaan naar ultrafijnstof in de wijdere omgeving van vliegvelden. In Nederland vliegen veruit de meeste vliegtuigen op Schiphol. Daar is het probleem van ultrafijnstof door vliegverkeer dus het grootst.

> omhoog

Jullie roepen al jaren dat we korter leven door het drukke verkeer. Hoe staat dat in verhouding tot de vervuiling van vliegtuigen?

Luchtvervuiling in Nederland zorgt ervoor dat onze gemiddelde levensverwachting lager ligt dan hij zou liggen als we gezonde lucht in konden ademen. Het RIVM schat dat we gemiddeld een jaar korter leven door de luchtvervuiling. Voor mensen die wonen langs drukke wegen loopt dit op naar 2 jaar en naast de allerdrukste snelwegen tot zelfs wel 3 jaar.

De luchtvervuiling die veroorzaakt wordt door Schiphol draagt ook bij aan een verslechtering van de gezondheid en daarom aan een lagere gemiddelde levensverwachting. Naar schatting zorgt het ultrafijnstof voor enkele maanden tot ruim een jaar levensduurverkorting voor vele duizenden mensen die in het onderzochte ten noordoosten van Schiphol wonen, waar de wind vaak van Schiphol komt. Deze levensduurverkorting komt bovenop het verlies aan levensjaren door luchtvervuiling van wegverkeer.

> omhoog

Jullie hebben een petitie aan de Tweede Kamer. Gaat die ook over uitstoot van vliegtuigen?

Wij vinden dat de Nederlandse overheid er alles aan moet doen om de luchtkwaliteit te verbeteren en te zorgen voor een gezonde leefomgeving voor alle Nederlanders. Zowel op het gebied van wegverkeer als vliegverkeer is hier nog een wereld te winnen. Het belangrijkste doel is: gezondere lucht. De petitie is gericht op luchtvervuiling door wegverkeer. Een handtekening helpt natuurlijk wel om de Tweede Kamer te laten zien dat veel mensen belang hechten aan gezonde luchtkwaliteit.

> omhoog

Wat doet Milieudefensie hier verder aan?

Wij gaan ons hard inzetten voor afname van het vliegverkeer, schonere brandstof en meer onderzoek. Nu bekend is dat vliegverkeer voor zoveel gezondheidsschade zorgt, moet de overheid maatregelen nemen.

Meer lezen over luchtvervuiling en gezondheid op www.milieudefensie.nl/luchtkwaliteit

> omhoog