Dossier Luchtkwaliteit

Ultrafijnstof en Rochelroutes

Foto: Pierre Crom

Ultrafijnstof en Rochelroutes

16 oktober 2013

In september en oktober 2013 hebben bezorgde bewoners op verschillende plekken in het land de luchtvervuiling tijdens hun fietstocht door de stad gemeten. Bij deze zogenaamde 'rochelroutes' is specifiek gekeken naar de concentraties ultrafijnstof. Uit de meetresultaten blijkt dat deelnemers in het verkeer continu worden blootgesteld aan hoge concentraties van het zeer ongezonde ultrafijnstof.

We hebben een compilatiefilm gemaakt van de 13 rochelroutes die we gemeten hebben met de Aerasense nanotracer van Philips. Bekijk deze film voor een samenvatting van wat we gedaan hebben en wat we daarbij ontdekt hebben (1.30 minuut).

 

Op YouTube vind je meer videos met meetresultaten van dit project:

 

Meer informatie over ultrafijnstof en rochelroutes

Hieronder geven we aan de hand van een aantal vragen en antwoorden meer uitleg over de rochelroutes en ultrafijnstof.

Geen zin in lezen? Bekijk de infographic over luchtvervuiling (pdf).

 

Waarom meten jullie ultrafijnstof? Wat is het precies?

Fijnstof is een verzamelnaam voor kleine schadelijke deeltjes in de lucht. Het gaat om alle deeltjes met een doorsnede kleiner dan 10 micrometer. De deeltjes kleiner dan 0,1 micrometer noemen we ultrafijnstof. Deze deeltjes zijn zo klein dat ze door je longen je bloedbaan en de rest van je lichaam binnendringen en daar schade kunnen veroorzaken. Dit kan leiden tot hart- en vaatziekten, kanker, ziekten aan de luchtwegen en ziekten van het zenuwstelsel. Ultrafijnstof wordt vooral uitgestoten door oude dieselauto's en -busjes en vervuilende scooters. Wetenschappers maken zich erg ongerust over gezondheidsschade door ultrafijnstof. Toch kijkt de overheid in het luchtkwaliteitsbeleid nog niet naar ultrafijnstof.

> omhoog

Zijn er normen voor ultrafijnstof?

Er zijn geen normen voor de concentraties ultrafijnstof. Dat is niet omdat het ongezond is, maar omdat het relatief nieuw is in de discussie over luchtkwaliteit. Wetenschappers schatten de gezondheidsschade door ultrafijnstof juist heel hoog in. Er wordt momenteel veel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan en dat de effecten op de gezondheid er zijn, staat vast.

> omhoog

Vinden jullie dat er wel een norm moet komen?

Het belangrijkste is dat we maatregelen nemen om de uitstoot van ultrafijnstof en andere luchtvervuiling te verminderen. Er is voor ultrafijnstof en fijnstof namelijk geen 'veilige' norm. Ieder ingeademd deeltje is er een te veel. Ultrafijnstof dringt zelfs door tot in je bloedbaan.
Milieudefensie wil dat er een norm komt voor de concentratie roetdeeltjes. Roet is de meest schadelijke vorm van ultrafijnstof, en hangt sterk samen met de vervuiling door verkeer. Een norm voor roet zou betekenen dat er maatregelen moeten komen voor schoner en minder verkeer.

> omhoog

Hoe ongezond is ultrafijnstof?

Wetenschappers maken zich ongerust over ultrafijnstof. Dat is niet zo vreemd, aangezien het hier gaat om hele kleine deeltjes die tot ver in je longen en zelfs je bloedbaan doordringen, waar ze ontstekingen veroorzaken. Blootstelling aan ultrafijnstof kan leiden tot ernstige ziekten zoals longaandoeningen, hart- en vaatziekten en kanker.

> omhoog

Meten jullie alleen ultrafijnstof?

Met deze routes wel. Maar we hebben ook een jaar lang met burgers op honderd locaties de hoeveelheid stikstofdioxide gemeten. Stikstofdioxide heeft een belangrijke indicatiefunctie voor andere vormen van luchtvervuiling en het hele Nederlandse beleid is hier op gestoeld. In juni 2014 publiceerden we een rapport met de resultaten van dit meetproject.

> omhoog

Hoe zit het op andere wegen?

Wij hebben op een aantal plekken in het land de luchtvervuiling gemeten. Maar uit de resultaten blijkt dat de hoge concentraties ultrafijnstof direct samenhangen met de uitstoot van vervuilend verkeer, oude (diesel)auto's, vrachtverkeer, bussen en scooters. Dus eigenlijk is iedere weg met veel verkeer een rochelroute.

> omhoog

Kan ik dan beter niet meer in de stad fietsen?

Voor de rochelroutes hebben wij ervoor gekozen om de meeste metingen op de fiets uit te voeren. Maar ultrafijnstof is natuurlijk niet alleen voor fietsers, maar ook voor alle andere weggebruikers als automobilisten, voetgangers en ov-reizigers gevaarlijk. Daarnaast is het positieve effect van fietsen op je gezondheid veel groter dan het negatieve effect van de luchtvervuiling. De gezonde keuze is en blijft fietsen! Het is aan de overheid om te zorgen dat alle weggebruikers dat in gezonde lucht de weg op kunnen.

We hebben samen met duurzame ondernemer Ruud Koornstra een ritje gemaakt in zijn elektrische auto en de concentraties ultrafijnstof gemeten. Bekijk voor de resultaten onderstaand filmpje.

> omhoog

De lucht wordt toch steeds schoner?

In vergelijking met een aantal decennia geleden is de lucht gelukkig inderdaad schoner. Maar nog steeds is luchtvervuiling de tweede vermijdbare doodsoorzaak in Nederland. Het is zelfs ernstiger dan bekende problemen als slechte voeding en te weinig beweging. Op veel plekken halen we de normen nog niet en die normen zijn zelfs nog veel te soepel. Voor fijnstof raadt de Wereldgezondheidsorganisatie bijvoorbeeld een norm aan die twee keer zo laag is als de huidige Europese norm. Kortom: genoeg reden tot actie.

> omhoog

Wat moeten gemeentes doen?

Het gemotoriseerde wegverkeer is de grootste bron van luchtvervuiling in onze steden. Om de lucht gezonder te maken, is het nodig dat er minder en schoner verkeer in onze binnensteden rijdt. Minder verkeer door bijvoorbeeld te investeren in goed en schoon openbaar vervoer, fietsinfrastructuur en een autoluwe binnenstad. Schoner verkeer door bijvoorbeeld de meest vervuilende auto's en busjes uit binnensteden te weren (milieuzone) en te investeren in elektrisch vervoer. Daarnaast wil Milieudefensie dat er een specifieke norm voor ultrafijnstof komt, bijvoorbeeld via een roetnorm (roet is het meest schadelijke onderdeel van ultrafijnstof). Daarnaast moeten scooters en brommers van het fietspad af en de rijbaan op.

> omhoog

Wat kan ik zelf doen aan luchtvervuiling?

In je eigen gedrag kun je ook van alles doen. Om de directe confrontatie met hoge concentraties ultrafijnstof te vermijden, kun je goed opletten waar je fietst. Neem de rustige route naar werk of school, in plaats van langs die drukke doorgaande weg. Sta je voor het stoplicht? Ga dan voor eventuele scooters staan, of juist een paar meter erachter. Dichtbij zijn de concentraties het hoogst. Mocht je de middelen daartoe hebben, kies dan zelf voor schoner vervoer, zoals een elektrische auto of scooter, elektrische fiets, en geef zo het goede voorbeeld.

> omhoog