Dossier Duurzaam door de stad

Verslag van ons kort geding voor gezonde lucht

Verslag van ons kort geding voor gezonde lucht

23 augustus 2017

Vandaag vond de zitting voor het kort geding voor gezonde lucht plaats. Onze advocaat bepleitte onze zaak, waarna de landsadvocaat de Staat mocht verdedigen, gevolgd door een korte discussie waarin de beide partijen op elkaars inbreng reageerden.

Wil jij ook meer ruimte voor schoon en duurzaam verkeer? Teken dan de petitie!

Rond 08.30 verzamelden Milieudefensie, onze advocaat Phon van der Biesen en bijna 50 bezorgde burgers voor de rechtbank. Om 09:00 openden de deuren van de rechtszaal, die snel volliep met alle toegestroomde geïnteresseerden en journalisten.



Als eerste mocht onze advocaat zijn pleitnota voordragen. Hij vertelde dat de zaak gaat om de kwaliteit van de lucht die wij allemaal inademen en om het voorkomen van de schadelijke, ziekmakende, dodelijke gevolgen van een tekortschietende luchtkwaliteit.

Het pleidooi van advocaat Phon van der Biesen

Dit is een samenvatting. De volledige pleitnota lees je hier.

De Staat dient de levens en de gezondheid van de burgers te beschermen. Daarnaast is zij verantwoordelijk om ervoor te zorgen dat de luchtkwaliteit nergens slechter is dan in de wet is vastgelegd. Milieudefensie heeft jarenlang op meerdere manieren geprobeerd  duidelijk te maken dat de luchtkwaliteit beter moet. Dat de Staat haar verantwoordelijkheid moet nemen. Maar de Staat antwoord keer op keer weer met: “Wij zijn enorm goed bezig!”. Dit laat duidelijk zien dat de sense of urgency bij de Staat ontbreekt.
De cijfers die Milieudefensie gebruikt komen van de overheid. Daarom kunnen daar geen misvattingen over bestaan. En ze zijn schokkend: Inwoners van Nederland leven gemiddeld 13 levensmaanden korter, 1 miljoen mensen verblijven in ongezonde lucht. Ook staat ondubbelzinnig vast dat Nederland de Europese normen voor luchtkwaliteit overschrijdt.
Het NSL (Nationale Samenwerking Luchtkwaliteit) voldoet niet aan de vereisten voor een adequaat plan om de luchtkwaliteit te verbeteren. Passende, effectieve maatregelen om overschrijdingen te voorkomen bleven uit. In diverse internationale zaken is eenzelfde conclusie getrokken en de overheid opgedragen om het plan te verbeteren.
Het voorzorgsbeginsel is ook een belangrijk punt in de rechtszaak: De Staat is verantwoordelijk om milieu-degradatie te voorkomen. Dit beginsel is leidend binnen de EU en de Europese regelgeving is hierop gebaseerd. Preventief handelen om schadelijke overschrijdingen te voorkomen liggen aan de basis van de normen waar het hier over gaat. Maar volgens de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie zorgen deze normen nog niet voor gezonde lucht. Ook de Europese Commissie laat weten dat Nederland er niet in slaagt om mens en milieu voldoende te beschermen.

Onze advocaat sloot zijn pleidooi af met het besluit van de Britse rechter: Het uitstellen van maatregelen voor gezonde lucht en het blijven bedreigen van de volksgezondheid kan niet worden toegestaan.

Picture: Courtesy of Harold Morris

De landsadvocaat Edward Brans voerde het betoog namens de Staat. Hij bepleitte dat de luchtkwaliteit de laatste jaren sterk verbeterd is. En dat de overheid op de lange termijn streeft naar de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Het pleidooi van de landsadvocaat Edward Brans

De landelijke overheid kan dit niet alleen, maar we moeten samenwerken met provincies en gemeentes. De lokale overheid moet voldoen aan de eisen. In ons luchtkwaliteitsplan staat dat overal aan grenswaarden voldaan wordt. Dat dat niet gebeurt komt door mede-overheden, burgers en bedrijven.

Je kunt het probleem alleen oplossen door de knelpunten te verwijderen: door (snel)wegen af te sluiten en vervuilende bedrijven te sluiten. Maar dit zijn buitenproportionele maatregelen. Daarom is wat Milieudefensie eist niet haalbaar. Daarbovenop is de zaak te complex voor een kort geding.

De cijfers laten zien dat er nog best wat plekken zijn waar de normen worden overschreden, maar je ziet ook dat er een verbetering is opgetreden. De grenswaarden worden met name naast wegen overschreden en dit zal in 2020 opgelost zijn.

De Staat handelt niet onrechtmatig omdat de luchtkwaliteit maar een beetje overschreden is en er een actieplan is. Milieudefensie gaat volledig voorbij aan het feit dat NL al lange tijd koploper is op milieubeleid. En dat als de verhoging van de snelheidslimieten tot een overschrijding leidt, deze wordt teruggedraaid.

De conclusie van de landsadvocaat: De Staat is al druk bezig met het verbeteren van de luchtkwaliteit in Nederland. Milieudefensie eist daarom iets wat niet kan.

Schorsing.

Milieudefensie reageert op de landsadvocaat:

De Staat blijft maar zeggen hoe goed ze bezig is met haar beleid. Maar gezonde lucht is geen beleid. Het is een verplichting. De Staat houdt zich nu eenmaal niet aan de wet en stelt oplossingen uit. En we kunnen niet zeggen: “Oh Staat, je doet zo je best, voor jou maken we een uitzondering. Je hoeft je niet aan de regels te houden”. De afhankelijkheid van mede-overheden ontneemt de Staat niet van de plicht om voor gezonde lucht te zorgen.

Reactie landsadvocaat:

De Staat werkt samen met mede-overheden om betere luchtkwaliteit te realiseren. Maar we kunnen Rotterdam nu eenmaal niet verplichten om de helft van alle auto’s te verbieden de stad in te gaan. Bovendien is er geen draagvlak in Nederland om de luchtkwaliteit te verbeteren.

Rechter: Als dat zo is, komt het dan nooit goed?

Landsadvocaat: Jawel. En ik steek de hand uit om met Milieudefensie na te denken over concrete acties. Maar een deadline om de luchtkwaliteitsnormen te halen is onrealistisch.

 

Die deadline ligt inmiddels overigens in het verleden. De Europese grenswaarde voor fijnstof moest in 2011 behaald zijn; die voor stikstofdioxide in 2015.

De uitspraak komt op 7 september.

Wij zijn benieuwd.