Dossier Allemaal lokaal

De Pilots

28 november 2016

Milieudefensie heeft samen met een aantal Nederlandse boeren pilots opgezet om oerwoudvrije producten op de markt te brengen.

Pilots voor 100% lokaal veevoer - nummer 3 Aurora Lentekaas

Na het Gijs-ei en de Aurora Winterkaas is de Aurora Lentekaas de derde in een reeks pilots waarmee Milieudefensie aantoont dat regionaal veevoer een haalbaar, duurzaam alternatief is. Met de pilots stimuleren en ondersteunen we boeren bij het verruilen van importsoja voor lokaal geteeld veevoer. Alle biologische boeren die melk leveren voor de Aurora Lentekaas zijn overgestapt op 100% lokaal geteeld veevoer.

De Aurora Lentekaas is 100% lokaal! Vooral dankzij boer Gerjo en zijn koeien
Boer Gerjo en zijn koeien
(Foto: Annelijn Steenbruggen)

Vanaf 31 maart 2016 is de Aurora Lentekaas kaas te koop bij Ekoplaza en in de webshop van Aurora. De melk voor deze kaas komt van koeien die 100% lokaal veevoer hebben gegeten!

Maak kennis met Aurora-boer Gerjo
Boerderij Rufimzicht van Gerjo Koskamp heeft een missie: “om te zorgen voor een gezonde voedselproductie met een bewuste omgang met de aarde en de mens.” Hij is één van de boeren met 100% uit Nederland afkomstig voer.

Waarom was het voor jou belangrijk over te stappen op 100% lokaal geteeld veevoer?
Omdat ik geen gesleep over de wereld wil. Het is inefficiënt en geeft risico's op geknoei met levensmiddelen. Daarnaast wil ik het verbruik van fossiele brandstoffen verminderen, de lokale economie stimuleren en geen zaken doen met multinationals. Toen we erachter kwamen - een paar jaar geleden - dat de soja in ons krachtvoer ook uit China kon komen, heb ik bij onze mengvoerleverancier aangegeven dat we het voer van dichterbij wilden.

Wanneer ben je overgestapt?
Vorig jaar zijn we met de 3 biodynamische boeren van Aurora gestart met 100% lokaal. Maar we doen nog veel meer om onze footprint zo klein mogelijk te maken. Zo zorgen we voor onze eigen energieproductie. Dat begon met het winnen van olie uit zelfgeteeld koolzaad die als brandstof diende voor de trekker en shovel. Binnenkort produceren we met zonnepanelen alle elektra die we nodig hebben. En ook de shovel is inmiddels elektrisch!

Wat heb jij er allemaal voor moeten doen om over te stappen op 100% voer uit Nederland? Waren er struikelblokken waar je tegenaan liep?
Het enige dat we aan moesten passen was het krachtvoer. Onze leverancier denkt goed mee en heeft in de regio goede contacten. Apart opslaan van deze oogsten is natuurlijk een extra kostenpost en de flexibiliteit  om 'snel even' krachtvoer in elkaar te mengen is natuurlijk door het kleinere assortiment grondstoffen wat kleiner. Struikelblokken zijn er niet.

Is het echt zo makkelijk?
Als je echt iets moois wilt bereiken moet je daarvoor natuurlijk wel aan de slag. Het is hier al jaren een enorm gepuzzel om alles rond te krijgen. Zo zat ik vanochtend al vroeg op kantoor offertes te vergelijken en berekeningen te maken zodat ik alle asbest kan saneren, extra zonnepanelen kan plaatsen, een nieuwe dakbedekking kan aanschaffen enzovoort.

Veel boeren willen wel omschakelen op lokaal geteeld veevoer maar zijn bang dat het te veel geld kost en ze niks overhouden. Wat zou je hen adviseren?
Mijn advies is: gewoon doen. Angst staat te vaak in de weg. Als je een goed gevoel hebt bij een bepaalde ontwikkeling dan lukt het je om dit te realiseren. Zo boeren we al meer dan 10 jaar antibioticavrij. Sinds 2002 laten we de kalveren bij de koe en verloopt de scheiding tussen moeder en kalf vrijwel zonder stress. Dit pionierswerk heeft een hoop geld gekost, maar het geeft meer arbeidsvreugde. We laten zien dat het kan.

Kijk op www.boerderijruimzicht.nl

Pilots voor 100% lokaal veevoer - nummer 2 Aurora Winterkaas

De oerwoudvrije kaas is na het Gijs-ei de tweede in een reeks pilots waarmee Milieudefensie aantoont dat regionaal veevoer een haalbaar en duurzaam alternatief is. Met de pilot stimuleren en ondersteunen we boeren bij het verruilen van importsoja voor lokaal geteeld veevoer. Alle biologische boeren die melk leveren voor deze kaas zijn overgestapt op lokaal geteeld veevoer. Een wijziging die veel voeten in de aarde heeft.

De boeren van biologische kaasmakerij Aurora stappen over op lokaal veevoer. Vanaf 25 november 2015 is de Aurora winterkaas te koop bij Ekoplaza en in de webshop van Aurora. De koeien hebben regionaal veevoer gegeten: nu uit Europa en straks 100% lokaal!

Maak kennis met Aurora-boer John Arink
Het bedrijf van boer John Arink is helemaal zelfvoorzienend: zijn koeien eten alleen veevoer dat van zijn eigen land komt. John vertelt graag waarom hij meedoet:
John Arink met koe 2

"De pilot (kaas met veevoer van dichtbij) waarin de biologische melkleveranciers van Aurora samenwerken met Milieudefensie, is een prachtig voorbeeld van duurzame synergie. Wij biologische boeren willen de samenleving graag laten zien waar we mee bezig zijn, namelijk het produceren van kaas met een kringloopsysteem dat we met Milieudefensie hebben geperfectioneerd. Milieudefensie op zijn beurt vindt in ons een groep boeren die bereid is te verduurzamen."

Waarom was het voor jou belangrijk om over te stappen op lokaal geteeld veevoer?
"Het negatieve gevolg van de importsoja is dat in die gebieden, zoals Zuid- en Noord-Amerika, regenwoud moet wijken voor veevoerteelt. Daardoor verschraalt de bodem, neemt de biodiversiteit af en worden lokale economieën verstoord. Als je satellietfoto\u2019s ziet van de oerwouden in Zuid-Amerika van nu en 30 jaar geleden, dan springen de tranen je in de ogen. De gevolgen daar van de intensieve sojateelt zijn verschrikkelijk, maar je hoort er bijna niemand over."

Wat zouden we moeten doen?
"We moeten naar een veestapel die past bij de oppervlakte van Nederland. Als we daarbij van eigen akkers voldoende veevoer oogsten om onze veestapel te kunnen voeden, produceren we automatisch genoeg mest om die akkers te bemesten. Dat is het kenmerk van kringlooplandbouw: je kunt het proces elk jaar herhalen zonder bronnen uit te putten of te vervuilen. Vergelijk het maar met een bos dat elk jaar een bladerdek produceert, dat valt in de herfst op de grond en zorgt voor de bemesting van het volgende jaar."

Is een omschakeling voor iedere boer haalbaar? Veel boeren willen wel maar zijn bang dat ze niks over houden.
"Sommige boerderijen in Nederland zijn zo ver geïntensiveerd, dat de weg naar een kringloopboerderij niet haalbaar is. Er zullen dus afvallers zijn, maar als je wilt en een niet al te dichte veebezetting hebt, dan kun je naar biologische landbouw omschakelen. Er is op dit moment veel vraag naar biologische zuivel, vlees groente en fruit, terwijl het aantal omschakelende boeren achterblijft.

Biologische producten die veelal lokaal geproduceerd en geconsumeerd worden, hebben minder last van prijsschommelingen. Dit in tegenstelling tot de gangbare landbouw die sterk op export leunt, wat een fragiele, anonieme markt oplevert die puur op kostprijs draait. Per boerderij moet daarom veel meer geproduceerd worden om hetzelfde inkomen voor de boer te realiseren."

Wat zou je andere boeren adviseren die overwegen om over te stappen op lokaal geteeld veevoer?
"Wees niet te bang om te kiezen voor een kleine(re) veestapel. Wij hebben 60 koeien. Kiezen voor een zelfvoorzienend systeem betekende voor ons dat we de veestapel door de jaren heen niet hebben uitgebreid. We moesten eerst de balans vinden tussen het aantal koeien en de hectares grond.

Wat mij verder enorm heeft geholpen is het zelf gaan produceren van kaas en vlees. Ik heb zulke mooie, pure producten te bieden en dat moet je laten weten aan de buitenwereld. Leg contact met consumenten, winkels en restaurants in de buurt, stel je boerderij open zodat iedereen kan zien dat je verhaal klopt. Ik krijg zo veel enthousiaste reacties. Als je als boer alleen maar anoniem vlees en melk blijft leveren sta je minder sterk.

Helemaal zelfvoorzienend worden is geen makkelijk proces, maar het voordeel is dat we alle milieuregels ver vooruit zijn. Daar hebben we dan mooi geen last meer van."

Pilots voor 100% lokaal veevoer - nummer 1 GIJS-ei

Het Gijs-ei is de eerste in een reeks pilots waarmee Milieudefensie aantoont dat regionaal veevoer een haalbaar en duurzaam alternatief is. Met de pilots stimuleren en ondersteunen we boeren bij het verruilen van importsoja voor lokaal geteeld veevoer. Een wijziging die veel voeten in de aarde heeft.

De oerwoudvrije GIJS-eieren van boer David Janssen

Op 9 februari 2015 legde Allemaal Lokaal een oerwoudvrij ei in het schap van supermarktketen PLUS: het GIJS ei van boer David Janssen. De kippen van David hebben geen Zuid-Amerikaanse importsoja gegeten, maar voer uit Europa. Dit is zijn eerste stap op weg naar 100% lokaal veevoer.
Boer David Janssen met het GIJS-ei
"Het kappen van regenwoud voor soja voor mijn kippen vind ik onlogisch, onverantwoord en onpraktisch. De pilot heeft aangetoond dat het goed mogelijk is om Europees veevoer te gebruiken. Dat past bij mijn manier van boeren," zegt David.

In de zomer van 2014 kwamen Milieudefensie, producent StreekSelecties, boer David Janssen en zijn veevoerleverancier bij elkaar om te bespreken of het mogelijk was om een oerwoudvrij ei op de markt te krijgen. David wilde niet mee in de intensivering van de veehouderij, en zocht een alternatief. Hij nam maatregelen voor meer dierenwelzijn (hij kreeg het 3 sterren Beter Leven Kenmerk van de Dierenbescherming) en wilde daarnaast graag overstappen naar regionaal veevoer.

Het was het begin van een intensief traject, want wijzigingen aanbrengen in het voer van dieren heeft nogal wat voeten in de aarde. Zo moesten er afspraken worden gemaakt over de verdeling van het risico en de kosten, zodat iedereen een eerlijke vergoeding krijgt voor de geleverde inspanning. Doe je dat niet, dan is de kans groot dat alle risico bij de boer komt te liggen.

Er moest ook goed gekeken worden naar de kippen. Dieren reageren sterk op hun voer. Zo kregen de kippen van David dunnere poep toen de samenstelling van het voer veranderde. Dat bleek te komen door het koolzaad (een eiwitgewas, net als soja, dat goed gedeit in Europa). Door extra mineralen en vitamines aan het voer toe te voegen, heeft David dit probleem verholpen.

Bij zo'n proces is de veevoerfabrikant, een nutritionist en dierenarts betrokken. Uiteindelijk kwamen de eieren in het schap, en moest ook voor de consument duidelijk worden wat zij kopen. De informatie en het verpakkingslogo 'op weg naar 100% lokaal veevoer' van Milieudefensie leggen uit wat de meerwaarde is van deze eieren.

David doet al dit werk niet voor niks. In Zuid-Amerika worden jaarlijks miljoenen hectares oerwoud gekapt voor ons veevoer. Lokale boeren worden daarbij van hun land verdreven. Allemaal Lokaal geeft daarom een pluim aan boer David!