Veelgestelde vragen over soja

De problemen met soja

1. Wat is er eigenlijk mis met soja?
2. Waar wordt soja voor gebruikt?
3. Nederland is toch een klein landje? Onze rol zal dus wel meevallen?
4. Hoeveel ruimte neemt al die soja in beslag?
5. Hoeveel oerwoud wordt er precies gekapt voor ons vlees?
6. Sojateelt is toch goed voor de werkgelegenheid in Zuid Amerika?
7. Welke sociale misstanden komen er voor in de Zuid-Amerikaanse sojateelt?
8. Welke natuur wordt precies bedreigd?

Onze oplossingen

1. Wat vindt Milieudefensie dat er moet gebeuren?
2. Welke Europese gewassen zijn een alternatief voor soja?
3. Kun je met de Europese gewassen wel in de behoefte van de markt voorzien?
4. Bestaat er ook verantwoorde soja?
5. Biologisch vlees, is dat ook slecht voor het oerwoud?
6. In vleesvervangers zit toch ook vaak soja? Is dat dan niet slecht voor het Amazonewoud?

De problemen met soja

Wat is er eigenlijk mis met soja?

De meeste soja komt uit Zuid-Amerikaanse landen. Daar gaan voor de teelt van soja enorme stukken tropisch bos en unieke savannes tegen de vlakte. Soja is daarmee een hoofdoorzaak van ontbossing en het uitsterven van dieren en planten geworden.

De uitbreiding van de plantages gaat bovendien gepaard met gedwongen landonteigening en grove schending van mensenrechten. Mensen verliezen hun land hun werk én hun voedselzekerheid.

Waar wordt soja voor gebruikt?

In Nederland wordt bijna alle soja gevoerd aan varkens, kippen en koeien. De sojaolie wordt ook gebruikt voor menselijke voeding en steeds vaker als biobrandstof ter vervanging van diesel. Een klein deel van de sojabonen wordt verwerkt tot een heel scala aan producten van ketjap en babyvoeding tot wasmiddelen en make-up.

Nederland is toch een klein landje? Onze rol dus zal wel meevallen?

Nederland is na China de grootste importeur van soja. Ieder jaar komt via onze havens ongeveer negen miljoen ton soja binnen. De waarde hiervan bedraagt ongeveer 800 miljoen euro. Ruim twee derde hiervan wordt direct weer geëxporteerd. De Nederlandse veehouderij gebruikt ongeveer 2,7 miljoen ton soja als veevoer.

Hoeveel ruimte neemt al die soja in beslag?

Voor het vlees dat Nederlanders eten zijn 700.000 voetbalvelden aan sojaplantages nodig. Daarnaast exporteren we ook soja, veevoer en vlees. In totaal gaat om een gebied bijna zo groot als het landoppervlak van Nederland.

Hoeveel oerwoud wordt er gekapt voor ons vlees?

Het veevoer dat nodig is om een kilo kip te maken bevat naast andere ingrediënten ongeveer 1,3 kilo sojabonen. De sojaplanten die hiervoor nodig zijn nemen vijf vierkante meter grond in beslag. Voor elke kilo kip is dus alleen al voor de soja vijf vierkante meter grond nodig. Voor ons vlees, eieren en zuivel wordt in Zuid-Amerika jaarlijks een gebied ter grootte van 20.000 voetbalvelden ontbost.

Sojateelt is toch goed voor de werkgelegenheid in Zuid Amerika?

In de grootschalige sojateelt zijn gemiddeld één tot twee werknemers nodig voor 400 hectare. Terwijl de kleinschalige landbouw op diezelfde 400 hectare genoeg werk oplevert voor tachtig mensen. De oprukkende sojateelt leidt zo tot een toename van de werkloosheid. Mensen die hun land en werk verliezen trekken meestal naar de sloppenwijken in de grote steden, het platteland loopt leeg.

Welke sociale misstanden komen er voor in de Zuid-Amerikaanse sojateelt?

Uitbreiding van de sojateelt leidt regelmatig tot gewelddadige conflicten met lokale gemeenschappen of inheemse volkeren, waarbij soms zelfs doden vallen. Land wordt in gebruik genomen door illegaal bos te kappen en eigendomspapieren te vervalsen. Mensen worden onder druk gezet om hun land te verkopen. Door grove nalatigheid bij het gebruik van landbouwgif worden mensen en hun vee vergiftigd. Ook komt moderne slavernij voor. Arbeiders worden gedwongen te werken om ‘voorschotten’ in de vorm van voedsel, drank en sigaretten terug te betalen.

Welke natuur wordt precies bedreigd?

Het Amazonewoud herbergt de grootste verscheidenheid aan soorten ter wereld. In het tropisch regenwoud staan op één hectare grond (twee voetbalvelden) wel twee- tot driehonderd verschillende boomsoorten. De Cerrado is de meest soortenrijke savanne ter wereld. Er leven hier unieke zoogdieren zoals de reuzenmiereneter, de capibara, het reuzengordeldier en de jaguar.

Onze oplossingen

Wat vindt Milieudefensie dat er moet gebeuren?

Minder vlees eten is de beste oplossing. We hoeven niet allemaal vegetariër te worden. Een dagje geen vlees eten helpt al. Dat is beter voor het oerwoud én voor de wereldwijde voedselverdeling, het klimaat, de dieren en onze gezondheid.

Kun je met de Europese gewassen wel in de behoefte van de markt voorzien?

Ja dat kan, maar er wordt nu alleen nog lang niet genoeg van geteeld. Dit komt omdat ze niet kunnen concurreren met de goedkope soja die wordt geïmporteerd. Voor het Nederlandse veevoer is bijna één miljoen ton soja nodig, waarvoor 250.000 hectare erwten of veldbonen nodig zijn. De benodigde ruimte kan voor een klein deel in Nederland worden gerealiseerd, maar het grootste gedeelte kan geteeld worden in Noordwest-Europa.

Welke Europese gewassen zijn een alternatief voor soja?

Er zijn veel andere gewassen die een hoog gehalte aan eiwit hebben en die wel in Europa kunnen worden geteeld. Kansrijke kandidaten zijn veldbonen, erwten en lupine. Dit is niet alleen goed voor de oerwouden in Zuid-Amerika maar ook voor natuur en milieu in Nederland en Europa. De grootschalige import van veevoer leidt hier tot een mestoverschot. Dit is een van de belangrijkste oorzaken voor het uitsterven van zeldzame planten en dieren in Nederland. Tegelijkertijd moeten de onttrokken voedingsstoffen in Zuid-Amerika worden aangevuld met grote hoeveelheden kunstmest.

Bestaat er ook verantwoorde soja?

Als we toch soja gebruiken, zou deze moeten voldoen aan strenge sociale en milieu-eisen. Soja die voldoet aan de zogenaamde Basel-criteria is het beste alternatief dat op dit moment beschikbaar is. De volgende merken maken gebruik van verantwoorde Basel-soja: Campina zuivel, Kwetters eieren, Natuurfarm de Boed eieren en varkensvlees van de boeren van De Hoeve (verkrijgbaar bij Keurslagers met het Milieukeur).

Biologisch vlees, is dat ook slecht voor het oerwoud?

Voor biologisch vlees wordt minder sojaveevoer gebruikt dan voor gangbaar vlees. Ook wordt het meeste voer geteeld zonder bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Helaas mag momenteel nog 10 procent niet biologisch voer worden gebruikt. Het is daarom niet uit te sluiten dat voor biologisch vlees ook foute soja wordt gebruikt. Gelukkig worden de eisen vanaf 2012 strenger. Dan moet 100 procent van het voer biologisch zijn. Het voer dat de dieren krijgen is wel gegarandeerd gentechvrij. Bovendien is biologisch vlees beter voor het dierenwelzijn en vaak veel lekkerder!

In vleesvervangers zit toch ook vaak soja? Is dat dan niet slecht?

Voor het maken van vleesvervangers is vijf keer minder plantaardig materiaal zoals soja nodig dan voor het maken van vlees. Bovendien worden vleesvervangers gemaakt van soja die duurzamer is dan veevoersoja. Meer sojaproducten eten in plaats van vlees is dus goed voor het Amazonewoud!