Yaoundé, 16 maart: Aankomst in Kameroen
De reis naar Kameroen ging voorspoedig. Na bekend terrein: Zürich, de met sneeuw bedekte Alpen en Sardinië, kwamen we weer boven land en was ik voor het eerst van mijn leven in Afrika. De Afrikaanse kust met vele dorpen, verzamelingen witte blokken en groene rechthoeken van de geïrrigeerde landbouwgronden in het bleke zand.
Na enige tijd werden de dorpen schaarser en ging het landschap over in de Sahara. Ik heb me nooit gerealiseerd hoe groot de Sahara is, maar we vlogen enkele uren boven een oneindige woestijn van rode zandduinen afgewisseld met grijze kale rotsen. Heel af en toe doorsnijdt een kaarsrechte streep het landschap, maar dat was ook het enige teken van de aanwezigheid van mensen dat ik kon zien vanaf 11 kilometer hoogte. Van de schemering boven de woestijn belande ik een paar uur later in de drukkende warmte van de tropen.
Op het vliegveld werd ik vol overtuiging aangesproken door iemand die zei dat de auto al voor me klaar stond. Ik heb hem niet goed genoeg genegeerd, want toen ik aankwam bij de juiste persoon die netjes een bordje met mijn naam vasthield, wilde hij een beloning voor het feit dat hij me naar de juiste persoon had geleid... Les 1 in Afrika...
Zacharai, de chauffeur, bracht me naar het hotel. Hij is Engelstalig, een minderheid in Kameroen. Alleen de twee provincies grenzend aan Nigeria zijn Engelstalig, want zo hebben de Engelsen en Fransen het land verdeeld na de Eerste Wereldoorlog.
Gelukkig zaten we in een degelijke 4x4, waardoor ik net een tikkeltje meer ontspannen in mijn stoel zat. Bumperkleven is aan de orde van de dag, want anders kom je er nooit tussen en op een tweebaansweg kun je prima met z'n drieën naast elkaar rijden (welke richting twee banen heeft, hangt af van je assertiviteit...). Auto's zonder licht, of taxi's zonder deuren kunnen ook prima over de weg, al rijdend voorbij een politiepost, waar zeven agenten gezellig bijeen zaten. Als er wel deuren in de taxi zitten, kun je daar prima met zeven man inzitten. De chauffeur bedenkt de meest handige route en iedereen betaalt een vaste prijs.
Het hotel waar ik verblijf is een chique bedoeling aan de auto's voor de deur te zien. De kamers hebben airco en ik heb mijn eigen badkamer. Doordat ik me insmeer met het Deet-citronella goedje, wat me tegen de muggen dient te beschermen, ruik ik de de sigarettenrook en dranklucht die in de muren lijkt te zitten gelukkig minder.
Op het kantoor van CED (Centre pour l'Environnement et Develloppement, Friends of the Earth Kameroen) word ik hartelijk onthaald. De taalbarrière zit me nog een beetje in de weg, want het Kameroenees Frans en Engels is toch echt even anders.
Het kantoor ligt tussen de fruitbomen, een stukje van de rumoerige straat verwijderd. Via een rode stoffige weg kom je er. We hebben de plannen doorgesproken. Morgen gaan we de inkopen doen en op pad. Nu nog even met de GPS oefenen en een laatste mail verzenden. Voorlopig ook meteen de laatste, want we gaan naar gebieden waar soms internet is en soms niet. Ik kijk ernaar uit om te praten met de lokale bevolking rond de houtkapgebieden, zodat ik hun verhalen vast kan leggen en we bewijsmateriaal kunnen verzamelen voor de illegale praktijken in de bosbouwsector.
Nanga Eboko, 22 maart: Keverlarven en palmwijn
Internet is instabiel, dus even een kort berichtje. Ik ben hier nu een paar dagen en ben geschrokken van wat ik hier zie. De armoede, de illegale kap op grote schaal met medeweten en medewerking van lokale overheden.
Eén anekdote om weer te geven hoe het leven hier is: Ik ontmoette de afgelopen dagen Kanga en zijn vrouw Francoise op hun 'champs' (boerderijtje). Ik werd hartelijk ontvangen en kreeg meteen een glas palmwijn aangeboden. Ze hebben twee kleine huisjes en een stuk grond met verschillende gewassen, banaan, plataan (bakbanaan), makabo, cassave, pinda's, pistache, ananas, papaja etc. De huisjes zijn gebouwd van een skelet van hout met riet erdoor gevlochten waarna de gaten zijn gedicht met nat gemaakte rode aarde. Het dak bestaat uit gevlochten palmbladeren. Hun boerderij en gewassen zijn hun enige bezit. Daar eten ze van en wat over is verkopen ze bij de weg. Daarnaast hebben ze kippen op het erf.
Kanga liet ons zien waar een bosbouwbedrijf hun plantage had verwoest om een kaproute aan te leggen. Ook liet hij een plek zien waar een giftige boom was gekapt, direct naast het water waardoor alle vissen nu dood zijn en het water niet meer drinkbaar is. Hier is nooit toestemming voor gevraagd en ze hebben er ook geen compensatie voor gekregen.
Toen we terugliepen bleef Kanga staan bij een palm die was omgekapt nadat het sap voor de palmwijn eruit was gehaald. Hier zit namelijk nog een lekkernij in verborgen: 'werres blancs'. De vertaling weet ik even niet maar het zijn keverlarven die in het vermolmde hout van de palm leven. Mensen die de Lion King kennen weten waar ik het over heb ;-).
Toen we na een tweede missie bij de boerderij terugkwamen had Francoise deze werres blancs klaargemaakt met olie en pepertjes van hun boerderijtje. Ik kan je vertellen, ze waren heerlijk! Knapperig krokant van buiten, vooral de kopjes, en smeuïg van binnen, de pittige smaak van de pepertjes maakte het helemaal af. Verder liet Kanga me een Pangolin zien (miereneter) die hij die nacht met zijn blote handen had gevangen. Hij had ook een soort klein reetje geschoten. Zo vullen ze hun voedsel van de boerderij aan. Deze mensen ontroerde me, ze boden me eten aan, omdat dat alles is wat ze konden bieden. Ze hebben verder weinig bezittingen, maar wilden dat delen omdat ik te gast was. Toen we vertrokken kreeg ik nog een papaja mee voor dorstige momenten.
Kribi, 26 maart: Democratie in Kameroen
Omdat ik geen vlees en vis eet, en geen salade vanwege het risico van het water, maak ik zelf meestal wat blikvoer klaar of eet ik een paar boterhammen (Amerikaanse stijl). Maar vanmiddag heb ik heerlijk geluncht op het strand van Kribi onder een boom en met een verkoelend zeewindje met uitzicht op de Atlantische oceaan, waar de lokale vissers met hun houten kano's de zee opvaren. Een beetje decadent werd er vanuit het hotel aan de andere kant van de weg pizza voor me gehaald. Ik heb even tijd om terug te kijken op wat ik hier in Kameroen allemaal gezien heb.
Het meest frustrerende is dat er bij wet goede dingen op papier staan, maar dat het meer uitzondering dan regel is dat de wet ook daadwerkelijk wordt nageleefd. Corruptie is aan de orde van de dag, en enkelen profiteren hiervan. Er wordt niet snel over politiek gepraat, want dit is een gevoelig onderwerp, maar na het interview met een 'chief' enkele dagen terug kwamen de verhalen los toen er bier werd aangeboden door de chief .
Paul Biya, de huidige president van Kameroen wordt in de internationale gemeenschap beschouwd als een democratisch gekozen president. In werkelijkheid heeft de regering hier meer weg van een militair regime. In Kameroen zie je op ieder huis een poster van Paul Biya met de tekst: “The peoples choice, Le choix du peuple”. Effectief is er geen keuze, de partij van Biya is de grootste en heeft ook het meeste geld om stemmen te kopen. Biya paste de wet al meerdere keren aan om nogmaals herkozen te kunnen worden. Inmiddels regeert hij sinds mijn geboortejaar. Op de posters zie je hem in de kracht van zijn leven, je hartelijk toelachend. In werkelijkheid weet niemand hoe het met hem gaat en of hij nog in goede gezondheid is. Hij heeft al enige jaren verboden recente foto's van hem te gebruiken. In oktober is hij voor de laatste maal herkozen. Mijn chauffeur komt uit het westen, uit een van de twee Engelstalige provincies, waar één van de oppositiepartijen groot is. Bij aankomst in zijn geboortedorp vlak voor de verkiezingen lagen er drie stembiljetten voor hem klaar. Hoe moet je in dit land illegale houtkap tegengaan als veel hoge ambtenaren en parlementsleden daarmee een extra zakcentje binnenhalen?
Douala, 28 maart: Verkeersregels in Kameroen
Ik zit inmiddels in Douala, de financiële hoofdstad van Kameroen met de grootste haven. Onderweg hiernaartoe kwamen we veel vrachtwagens tegen met enorme stammen hout, bakken palmvruchten (voor palmolie) en andere goederen.
Ondanks de drukte is het nog steeds een tweebaansweg waar gerust 120 km per uur op wordt gereden en zelfs 130. Dat mag hier allemaal want er controleert niemand. De borden met het getal 80 in een rode cirkel staan stilzwijgend langs de weg. Af en toe is er een vangrail geplaatst, maar meestal is deze ook weer van de steunpaaltjes gevallen en mocht deze nog wel op zijn plek zitten, is het een ideale zitplaats om even uit te rusten of een taxi op te wachten.
Een vrachtwagen inhalen is een soort kansberekening. Je gaat eerst een flink stuk over de streep rijden om voorbij de vrachtwagen te kijken, mocht er een tegenligger aankomen kun je nog precies op tijd het stuur omgooien. Mocht dit niet op tijd lukken, zoals het personenbusje volgeladen met twee mensen per zitplek en met een bijna evengrote lading bovenop het dak geknutseld vanmiddag, dan kan de oplettende tegenligger die bijna frontaal geraakt wordt altijd nog uitwijken naar het zandige stukje naast het asfalt. Wonderbaarlijk lijkt dit alles een functionerend systeem in dit land.
Vandaag heb ik zelf ook even deel uitgemaakt van het verkeer, toen ik op zoek ging naar een jurk gemaakt van de prachtige kleurrijke Afrikaanse stoffen, terwijl de auto werd schoongemaakt. Het meisje van het hotel wist wel een winkel, maar dan moesten we even een stukje met de taxi, de motortaxi welteverstaan. In Kribi zie je meer motoren dan auto's op de weg. En je kunt prima met vijf mensen op een motor zitten en een helm hoeft hier ook niet. Zo zat ik enige tijd later achter het meisje en de bestuurder op een motor en reden we met 60 km per uur door de straten van Kribi. De manier van ontspannen zitten had ik nog niet helemaal te pakken, de bagagedrager vastgrijpend met twee handen viel het uiteindelijk best mee.
Yaoundé, 1 april: La Blanche
Weer even terug in Yaoundé. Op de achtergrond het geraas van het verkeer en in mijn haar en op mijn huid plakt nog het rode stof van de straten. Afgelopen dagen was ik in Yingui, een dorp ten noordoosten van Douala waar we verbleven in de enige herberg in de omgeving.
Er was geen stroom, water kwam uit de pomp een paar kilometer verderop. Makkelijk gezegd, maar het betekende dat ik sliep in een sauna, me buiten met een emmertje water waste en bij hoge nood boven een gat in de grond hing tussen wat golfplaten die als beschutting diende. De laatste nacht werd ik wakker gemaakt door de beesten die in mijn matras wonen.
Toch is dit het mooiste plekje van Kameroen dat ik tot nu toe gezien heb. Het glooiende landschap bedekt met het 'schijnbaar' oneindige regenwoud, waar hier en daar een rood bloeiende boom tussen staat. In het landschap staat af en toe een enorme woudreus, de moabi. Deze boom is belangrijk voor de lokale bevolking, omdat de vruchten voor allerlei toepassingen worden gebruikt. Deze boom doet me denken aan het Keltisch symbool van de levensboom. Helaas heeft deze boom niet het eeuwige leven. Het is namelijk ook een erg gewilde commerciële soort voor de bosbouw. Ik heb vele trucks gezien, die vanwege de enorme diameter van de boom met slechts één stam op de aanhanger rijden.
In de tijd die ik bij de herberg moest wachten op Flavien en Zacharai heb ik vriendschap gesloten met de kinderen uit de buurt, waarmee ik meteen de bijnaam La Blanche heb verworven. Terwijl ik probeer te schrijven kwettert Mbombi gezellig in mijn oor. Het meisje van zeven jaar heeft strak ingevlochten haren en loensende ogen. Later leer ik haar wat Engelse woordjes, waarna ze het blaadje trots mee naar huis neemt. Samen met Dokodo, Djina, Gene en het kleine jongetje Welcome vertellen ze verhalen uit het dorp en doen ze een dansje voor de camera om het daarna schaterlachend terug te kijken.
Laatste dagen: Baka's
Ik begin het land met haar contrasten eindelijk te begrijpen, maar helaas breken de laatste dagen van mijn bezoek al aan. Vandaag rijden we na een korte pauze door naar het oosten en trekken we het donkere Congo Basin in met het nog onaangetaste regenwoud, waar we ook de Baka's zullen ontmoeten.
De Baka's maken deel uit van de grootste groep onder de pygmeeën, en vertegenwoordigen één van de oudste culturen op deze aardbol. Een deel van de Baka's leeft nog op traditionele wijze in het bos waar ze een nomadisch bestaan van jagen en verzamelen leven. Een ander deel is inmiddels gedomesticeerd door de regering en woont net als de Bantoe volken langs de kant van de weg. Ook hier wonen ze vaak nog in hun traditionele hutten van bananenbladeren. Ook in dit deel van Kameroen vind de illegale houtkap zijn weg en worden de vaak grote aaneengesloten natuurlijke wouden vernietigd.
Amsterdam, 12 april: Tropenkoorts
Mijn laatste blog is helaas wat korter dan gepland, door de welbekende tropenkoorts, waarschijnlijk malaria, waren de laatste dagen van mijn reis minder prettig.
Inmiddels ben ik thuis in Amsterdam aan het bijkomen van mijn reis. Gelukkig heb ik (ondanks de ziekte) ook de laatste dagen nog cases kunnen documenteren en interviews gehouden met lokale bevolking en de Baka pygmeeën. Ik kom terug van mijn eerste werkreis in de tropen met een hoop nieuwe inzichten in de omgang van een ontwikkelingsland met de bosbouwsector en vooral ook met veel bewijsmateriaal van illegale houtkap. U hoort nog van mij!
]]>
